aron (ha-)kodesz

(hebr., dosł.: święta skrzynia, arka; jid. ornkojdesz) – zabudowana wnęka we wsch. ścianie synagogi lub dostawiona do niej szafa (nazywana niekiedy „szafą ołtarzową”), w której przechowuje się rodały. Jej nazwa pochodzi od biblijnej Arki Przymierza, z którą starożytni Izraelici wędrowali przez pustynię ku Ziemi Obiecanej. Forma architektoniczna a. ha-k., symbolika płaskorzeźb, treść zamieszczanych inskrypcji hebr. przywoływać miała wiernym obraz Świątyni Jerozolimskiej, wzbudzać nadzieję na jej odbudowę i powrót narodu wybranego do Erec Israel. Jako miejsce przechowywania zwojów Tory, której poznanie oraz przestrzeganie w życiu codziennym zawartych w niej zasad otwierało sprawiedliwym bramy raju, a. ha-k. symbolizował także bramy niebios, przejście ze świata doczesnego w Świat Przyszły (Olam ha-Ba), stąd nierzadko zamieszczano na nim inskrypcję hebrajską, zaczerpniętą z Księgi Rodzaju (28,17). W Polsce a. ha-k., z prostego renesansowego aediculum, w XVII-XVIII w. przekształcił się w wielokondygnacyjny barokowy „ołtarz”, który niekiedy nazywano he(j)chal (hebr., pałac, świątynia). Twórcami drewnianych a. ha-k. byli żydowscy snycerze. Ich nazwisk prawie nie znamy. Z tych, którzy przeszli do historii wymienić należy: Jonasza Zanwela (Zajnweła, syna Samuela) z Kępna, którego dziełem jest a. ha-k. w Kępnie (1816) oraz w Staszowie (1825); Samuela Goldbauma, prawdopodobnie twórcę a. ha-k. w Płońsku (1830), Bydgoszczy i Fordonie oraz Dawida Friedländera, autora a. ha-k. w Wyszogrodzie (1807) i Piotrkowie (1816). (Zob. też pticha)

Autor hasła: Magdalena Sieramska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem