antynomizm

(od grec. anti = przeciw + nómos = prawo) – przeciwstawianie się prawu lub jego odrzucenie, wyrażane przez różne postawy intelektualne oraz ruchy religijne. Tendencje a. pojawiały się w różnych epokach i religiach. Rozmaite też bywały przyczyny ich podejmowania. W tradycji judeochrześcijańskiej wielki spór związany z a. powstał wokół oskarżenia przez Żydów o a. św. Pawła w ostatnim okresie jego działalności w Jerozolimie, zwłaszcza w związku z jego nauką o wolności dzieci Bożych oraz usprawiedliwieniu i zbawieniu przez wiarę. A. przejawiał się także w pewnych ruchach gnostyckich, zwalczających judaizm i Prawo Mojżeszowe, których przedstawiciele głosili, że Bóg (JHWH) ze ST nie był Bogiem Najwyższym, a Jego prawo należy odrzucić. Z kolei Ojcowie Kościoła w prawach wynikających z piśmiennictwa hebr. widzieli jedynie alegoryczną zapowiedź i przygotowanie do ustanowienia „prawdziwego” prawa przez Chrystusa (Jezus z Nazaretu), co z punktu widzenia Żydów również było a. W judaizmie, zarówno w hellenistycznym Egipcie, jak i później w średniowieczu, a. wyrastał przede wszystkim z podkopania nakazów Tory przez niektóre symboliczne i alegoryczne interpretacje, które następnie ulegały filozoficznej reinterpretacji. Także w studiach nad kabałą kryły się niejednokrotnie zaczyny a. Przede wszystkim wiązały się one z wyborem jednej tylko drogi interpretacji, a mianowicie mistycznej, zwłaszcza w Zoharze. Prowadziło to do krytyki przez niektórych mistyków dosłownej egzegezy, stosowanej przez uczonych w studiach nad halachą. Tendencje te znalazły ostateczny wyraz w pojęciu „świętego grzesznika” w sabataizmie i frankizmie. A. ulegał rytualizacji w pewnych heretyckich ruchach mistycznych, zwłaszcza w niektórych sektach sabataistycznych. Nurty a. uwidoczniły się także w ruchach wynikłych z ducha reformy judaizmu w XIX w., przede wszystkim pod wpływem oddziaływania nowoczes. liberalizmu (por. judaizm reformowany).

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem