alchemia

pseudonauka uprawiana od starożytności do czasów nowożytnych, zmierzająca do przemiany substancji istniejących w przyrodzie, zwłaszcza metali w złoto, przy użyciu kamienia filozoficznego. U jej zarania stało przeświadczenie, że wielcy mędrcy posiadali wiedzę związaną z tworzeniem substancji. Z tego powodu wiele pseudoepigraficznych traktatów alchemicznych już w starożytności przypisywano postaciom biblijnym, wśród nich Adamowi, Abrahamowi (według midraszu miał on nosić na szyi kamień, a spojrzenie nań miało uzdrawiać), a zwłaszcza Mojżeszowi. A. była uprawiana w Egipcie i stamtąd weszła w krąg zainteresowań Żydów. Prawdopodobnie byli oni znanymi alchemikami (np. Mojżesz z Aleksandrii i Maria Hebraea [I w.], której przypisuje się stworzenie używanej do dziś aparatury laboratoryjnej i – istotne dla chemii – odkrycie kwasu solnego). Pozostaje kwestią kontrowersyjną, czy już w Talmudzie pojawiają się odwołania do a. Znaczne było zainteresowanie nią gnostyków aleksandryjskich, z których wpływem wiązane są powinowactwa a. z kabałą. Już w starożytności w a. silne były pierwiastki mistyczne i związane z cudotwórstwem. Zajmowało się nią w średniowieczu wielu rabinów; to dzięki niej Jehuda ben Becalel Loew z Pragi miał stworzyć golema. Chrześcijańskie otoczenie postrzegało ten rodzaj wiedzy tajemnej, jako „żydowską specjalność”. Szczególny asumpt do tego stworzyła księga Zohar, zwłaszcza przez stosowanie zasad gematrii, jako sposobu na opanowanie i kontrolę sił tworzenia. Jednym z najgłośniejszych alchemików był pochodzący z Podola Szmuel Jaakow Chaim Falk, zwany Baal Szemem z Londynu (XVIII w.). Równocześnie jednak wiele żydowskich autorytetów zajmowało ambiwalentne lub wręcz wrogie stanowisko wobec a., a wśród nich Majmonides i Jehuda ha-Lewi.

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem