akademie talmudyczne

wyższe uczelnie w Palestynie i Babilonii, w których prowadzono studia rabiniczne. W Palestynie istniały już za czasów Drugiej Świątyni Jerozolimskiej, jednak ich rola zmieniła się zasadniczo po jej upadku (70 n.e.). Kiedy przestało istnieć centralne miejsce sprawowania kultu, najważniejszym zadaniem uczonych (tan(n)aitów) stało się ocalenie religii, m.in. poprzez zachowanie, uporządkowanie i systematyzację całej spuścizny literackiej poprzednich pokoleń (por. Miszna). Jochanan ben Zak(k)aj utworzył w Jawne uczelnię (akademia w Jawne), skupiając wokół siebie mężów uczonych w Prawie oraz uczniów, by wraz z nimi podjąć prace nad tym dziełem. Ustalono wówczas kanon Biblii Hebrajskiej oraz liturgii modlitw. Rada wyłoniona z grona uczonych zastąpiła zlikwidowany przez Rzymian sanhedryn. Pełniła ona rolę autonomicznej władzy, kierującej sprawami nie tylko religijnymi, ale także świeckimi. Była najwyższym autorytetem (także w dziedzinie prawa), uznawanym przez Żydów na całym świecie. Jej przewodniczącego Rzymianie uważali za najwyższego zwierzchnika i patriarchę wszystkich Żydów w imperium (aż do końca V w.). Po upadku powstania Bar Kochby (135 n.e.), kiedy zelżały represje Rzymian, zebrał się synod pozostałych przy życiu uczonych. Pierwsze takie zgromadzenie odbyło się ok. 140-145 n.e. w Usza (Dolna Galilea). Tam przeniósł się też sanhedryn. W Usza kontynuowano działalność akademii w Jawne. Później centrum naukowe przenosiło się jeszcze kilkakrotnie: do Szefaram, Be(j)t Szearim, Seforis (w którym pracował Jehuda ha-Nasi, redagując ostatecznie tekst Miszny) i do Tyberiady, gdzie funkcjonowało przez wiele wieków, owocując opracowaniem Talmudu Jerozolimskiego oraz wprowadzeniem wokalizacji tekstów masoreckich (masora i masoreci; por. też: nakdanim; hebrajski alfabet). Inne a.t. rozwinęły w tym czasie działalność w Lyddzie, Seforis i Cezarei, żadna z nich jednak nie dorównywała akademii w Tyberiadzie. W Jerozolimie, od IX w. aż do wkroczenia Seldżuków (1071), funkcjonowała a.t., która następnie przeniosła się do Tyru, a później do Trypolisu i Palestyny, tracąc na wieki swą wiodącą rolę. W Babilonii, w pierwszych wiekach naszej ery, a.t. istniały w Nisibis i Nehar Pekod. Rozkwit nauki nastąpił na początku III w., kiedy to po upadku powstania Bar Kochby do Babilonii przybyli z Palestyny uczeni Abba Aricha i Mar Samuel. Pierwszy z nich założył a.t. w Surze (219 n.e.), drugi przejął kierownictwo a.t. w Nehardei. Sura przez wieki (aż do 946 n.e.) stanowiła najważniejsze centrum naukowe w Babilonii. Dziełem tamtejszych uczonych (amoraitów) jest Talmud Babiloński. Po zburzeniu Nehardei (259 n.e.), tamtejsza a.t. przeniosła się do Pumbedity. Przez wiele wieków, aż do powstania nowych centrów nauki w Afryce Płn. i Europie, Żydzi uznawali supremację obydwu tych, funkcjonujących aż do XIII w., babilońskiej akademii (zasadniczą rolę przestały one odgrywać już dwa wieki wcześniej). Spadkobierczyniami starożytnych a.t. były europejskie jesziwy; pośród nich znamienite, cieszące się wielką światowej sławą jesziwy na ziemiach polskich (w Krakowie, Lublinie, Grodnie, Lwowie), utworzone w okresie rozkwitu kultury żydowskiej na ziemiach polskich w XVI w., nazywane niekiedy także a.t,.oraz późniejsze, z czasów zaborów i II Rzeczpospolitej. (Zob. też: jesziwa w Mirze; jesziwa w Telcu; jesziwa w Słobodce; jesziwa w Wołożynie; Jesziwa Mędrców Lublina; rektor; rosz jesziwa; Tory nauczanie; oraz m.in.: Isserles Mojżesz; Jaffe Mordechaj ben Abraham; Jakub Polak; Luria Salomon ben Jechiel; Szachna Szalom)

Autor hasła: Zofia Borzymińska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand