Zambrowski Roman

właśc. Rubin Nusbaum (1909 Warszawa – 1977 tamże) – działacz komunistyczny. Był członkiem Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej (KZMP; od 1924; pierwszy sekr. jej KC w: 1931-1932, 1933-1934, 1935-1936) i KPP (od 1926; reprezentował organizację młodzieżową w KC). Kilkakrotnie był więziony (m.in. w Berezie Kartuskiej). Pełnił funkcję przedstawiciela KZMP w Komunistycznej Międzynarodówce Młodzieży. Studiował w Międzynarodowej Szkole Leninizmu w Moskwie. W czasie II wojny światowej przebywał w Związku Radzieckim. Należał do ZPP; był szefem Zarządu Politycznego I Armii WP (do 1944); członek KC PPR (1944-1948) i Biura Politycznego (1948); poseł Krajowej Rady Narodowej, a następnie sejmu (1947-1965; wicemarszałek – 1947-1952); członek KC PZPR (1948-1964) oraz Biura Politycznego (1948-1963), także jego sekretarz. W okresie stalinizacji kraju brał udział w atakach na Władysława Gomułkę i związanych z nim ludzi (w tym w odsunięciu na boczny tor Mieczysława Moczara). Piastował też funkcje Ministra Kontroli Państwowej (1955-1956) i członka Rady Państwa (1952-1955). Po 1956 był związany z tzw. grupą puławian w łonie PZPR, podnoszącą m.in. postulaty częściowej liberalizacji życia. Poniosła ona klęskę w 1963, w konfrontacji z twardogłowymi „natolińczykami” i grupą tzw. partyzantów, związanych z Moczarem. Próbując przeciwdziałać, Z. podał się do dymisji i wystąpił z krytyką „atrofii kolegialności” we władzach, co przypieczętowało usunięcie go z ważnych stanowisk partyjnych w atmosferze ostrego konfliktu z Gomułką. Potem był wiceprezesem NIK (1963-1968). Po izraelskiej wojnie sześciodniowej (1967) beton partyjny i „partyzanci” zaczęli wysuwać wobec niego zarzuty o sprzyjanie syjonizmowi i tzw. rewizjonizm. W okresie Marca '68 Z. kreowano na jednego z głównych „bankrutów politycznych” i byłych stalinowców, którzy posłużyli się młodzieżą w celu odzyskania wpływów. UB i MSW organizowało przeciw niemu prowokacje, sugerujące, iż wysuwany jest postulat przywrócenia mu członkostwa Biura Politycznego. Wówczas został ostatecznie usunięty z PZPR i życia publicznego. Bez wątpienia, „sprawa Zambrowskiego” przyczyniła się do wzmocnienia kursu antysemityzmu w marcu 1968 (por. antysemityzm). Nagonka dotknęła także bezpośrednio syna Z., Antoniego, ekonomistę (asystenta prof. Włodzimierza Brusa), usuniętego z PZPR w 1966 za głoszenie poglądów niezgodnych z jej linią, aresztowanego w marcu 1968, a w 1969 – skazanego na dwa lata więzienia, choć w wydarzeniach marcowych istotnego udziału nie brał. Dziennik Z. opublikowało pismo „Krytyka” (1980).

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand