Żabotyński Włodzimierz (Zeew; Władimir)

(1880 Odessa – 1940 Nowy Jork) – działacz syjonistyczny, twórca i przywódca Nowej Organizacji Syjonistycznej, pisarz, poeta, tłumacz i publicysta. Pochodził ze średniozamożnej rodziny żydowskiej. Kształcił się w szkołach rosyjskich. Studiował prawo w Brnie i Rzymie. W 1903, w obliczu niebezpieczeństwa pogromu w Odessie, był jednym z inicjatorów utworzenia samoobrony żydowskiej. Po pogromie w Kiszyniowie jednoznacznie opowiedział się za programem syjonistycznym. Został delegatem na VI Światowy Kongres Syjonistyczny, na którym głosował przeciw ugandyjskiemu planowi osiedlenia Żydów. Był członkiem redakcji syjonistycznego, wydawanego w języku rosyjskim, pisma „Razswiet”; wypowiadał się przeciwko asymilacji Żydów, antysemityzmowi oraz programowi Bundu. Ż. był jednym z twórców tzw. programu helsińskiego, kładącego jednakowy nacisk na popieranie osadnictwa żydowskiego w Palestynie, jak i na działalność edukacyjną, prowadzoną wśród Żydów w diasporze (tzw. syjonizm syntetyczny). W 1909, z ramienia Światowej Organizacji Syjonistycznej (ŚOS), kierował syjonistyczną działalnością wydawniczą oraz polityczną w Konstantynopolu. Przystąpienie Turcji do wojny uznał za zapowiedź nieuchronnego końca imperium otomańskiego i szansę dla ruchu syjonistycznego w Palestynie. Wraz z J. Trumpeldorem, zainicjował utworzenie Legionu Żydowskiego, który uczestniczyłby w wyzwalaniu Palestyny spod władzy tureckiej. W 1917 władze brytyjskie wyraziły zgodę na stworzenie oddziałów żydowskich, ostatecznie scalonych w jeden regiment. Po zakończeniu I wojny światowej, wobec narastającej wrogości ludności arabskiej, Ż. opowiadał się za pozostawieniem Legionu w Palestynie. W 1920 był jednym z organizatorów żydowskiej samoobrony w Jerozolimie. Wszedł w skład władz Keren ha-Jesod, a następnie do Egzekutywy Syjonistycznej. Coraz ostrzej krytykował politykę Wielkiej Brytanii na Bliskim Wschodzie oraz bierność kierownictwa ruchu syjonistycznego. W 1923 wystąpił z Egzekutywy Syjonistycznej i opuścił ŚOS. Żądał powrotu do idei powołania państwa żydowskiego, proponowanej przez T. Herzla, odtworzenia Legionu Żydowskiego, a także podjęcia aktywnych działań na rzecz zmian w polityce Wielkiej Brytanii w Palestynie, a przede wszystkim dopuszczenia masowej imigracji Żydów. W 1925, na zjeździe w Paryżu, zwolennicy Ż. proklamowali utworzenie Światowego Związku Syjonistów-Rewizjonistów (rewizjoniści). Ż. stanął na czele ruchu. Coraz wyraźniej opowiadał się za wyjściem frakcji rewizjonistycznej ze ŚOS. Po dojściu Hitlera do władzy domagał się całkowitego bojkotu gosp. Niemiec i sprzeciwiał się porozumieniu o transferze, zawartemu przez Agencję Żydowską. W 1935, po wprowadzeniu klauzuli dyscypliny i zakazu niezależnych działań politycznych, uchwalonych przez Ogólną Radę Syjonistyczną, została powołana do życia Nowa Organizacja Syjonistyczna; Ż. został jej prezydentem. Ogłosił początek strategii zawierania sojuszy z rządami państw eur. zainteresowanych emigracją Żydów. Twierdził, że cały wysiłek ruchu syjonistycznego powinien zostać skierowany na stworzenie państwa żydowskiego oraz masową emigrację Żydów, a nie na bieżącą politykę poszczególnych krajów diaspory. W 1936 sformułował program ewakuacji 1 mln. 500 tys. Żydów ze wsch. Europy do Palestyny w ciągu 10 lat (w tym 750 tys. Żydów polskich), realizowany w oparciu o międzynarodową pomoc. Projekt ten spotkał się z życzliwym zainteresowaniem rządu polskiego, był zarazem ostro krytykowany przez wielu Żydów jako przyznający w istocie rację antysemitom, twierdzącym, że Żydzi w poszczególnych krajach są elementem obcym. Ż. prowadził rozmowy z władzami polskimi, starając się uzyskać ich przychylność dla organizowanej w Polsce nielegalnej emigracji Żydów do Palestyny. Po wybuchu II wojny światowej żądał stworzenia odrębnych oddziałów żydowskich, walczących z Niemcami u boku państw sprzymierzonych, a także obecności oficjalnej reprezentacji Żydów na przyszłej konferencji pokojowej. W 1940, podczas wyjazdu do Stanów Zjednoczonych, gdzie szukał poparcia dla idei powołania armii żydowskiej, zmarł nagle na serce. Jego szczątki zostały przewiezione do Izraela i pochowane na Wzgórzu Herzla.

Autor hasła: Natalia Aleksiun

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem