Wilner Arie

(właśc. Izrael) pseud. Jurek (1917 Warszawa – 1943 tamże) – działacz Ha-Szomer ha-Cair. Pochodził z zamożnej rodziny; jego ojciec miał w Warszawie fabrykę wyrobów skórzanych. W. ukończył prywatne gimnazjum. Od 1936 był instuktorem w warszawskim gnieździe organizacji Ha-Szomer ha-Cair. Zamierzał wyjechać do Palestyny; wiosną 1939 przygotowywał się do tego wyjazdu w hachszarze w Słonimiu. We wrześniu 1939 opuścił stolicę, udając się na wschód. Podczas okupacji sowieckiej wschodnich ziem Rzeczpospolitej przebywał w Wilnie. W czerwcu 1942, po wkroczeniu Niemców na Litwę, powrócił do Warszawy, przynosząc wieści o masakrach Żydów na ziemiach wschodnich; później zostały one opublikowane w tajnej prasie. W. wcześnie podjął działalność konspiracyjną. Ze względu na „nieżydowski” wygląd, wykorzystywany był jako łącznik pomiędzy gettami (por. getta w okresie Holokaustu); przebywał w Łodzi, Warszawie, Lwowie i Wilnie (tam ukrywał się przez pewien czas w klasztorze karmelitanek). Był jednym z założycieli ŻOB w czerwcu 1942 i aktywnym uczestnikiem jej zreorganizowania w październiku 1942; został jej przedstawicielem po „aryjskiej stronie”. Brał udział w podejmowaniu wszystkich ważniejszych decyzji przez żydowskie podziemie. W sierpniu 1942, podczas Wielkiej Akcji, usiłował dotrzeć do władz AK; we wrześniu 1942 nawiązał kontakt z kierownikiem Referatu Żydowskiego Komendy Głównej AK, Henrykiem Wolińskim, któremu oświadczył: „My nie chcemy ratować swojego życia. Z nas żaden żywy nie wyjdzie. My chcemy ratować ludzką godność”. Dzięki staraniom W., w listopadzie 1942 ŻOB została uznana przez podziemie rządowe i uzyskała jego pomoc. W. utrzymywał także kontakty z podziemiem komunistycznym; osobiście był zaangażowany w akcje zdobywania broni i dostarczania jej do getta, także w czasie pierwszej akcji likwidacyjnej getta warszawskiego; uczestniczył w samoobronie styczniowej. Jego aresztowanie (na skutek donosu) po „aryjskiej stronie” w marcu 1943 zahamowało rozwój kontaktów ŻOB z AK. Po torturach w warszawskiej szedzibie gestapo w Al. Szucha został wysłany na Pawiak. Przez pomyłkę trafił do obozu pracy w Kawęczynie k. Rembertowa pod Warszawą. Dzięki polskiej pomocy, zbiegł z obozu; wziął udział w powstaniu w getcie warszawskim. Popełnił samobójstwo (8 V 1943), wzywając do tego także in. bojowców, w otoczonym przez Niemców bunkrze dowództwa ŻOB przy ul. Miłej 18. PS

Autor hasła: Paweł Szapiro

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Arie Wilner - Wilner Arie - Polski Słownik Judaistyczny
Arie Wilner (kliknij, aby powiększyć)

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem