Wielka Synagoga na Tłomackiem w Warszawie

główna synagoga postępowa (reformowana) w Warszawie. Jej geneza sięga 1806, gdy grupa zwolenników haskali, związanych od końca XVIII w. z synagogą Izaaka Flataua przy ul. Daniłowiczowskiej (zw. „niemiecką”), postanowiła ją utrzymać po śmierci założyciela. W 1843-1849 został wzniesiony, a potem rozszerzony, jej budynek w tymże miejscu. Od 1859 wygłaszano w niej kazania w języku polskim (por. Jastrow Markus), co stanowiło zamknięcie procesu polonizacji ugrupownia tzw. postępowców w Warszawie. W 1859, na posiedzeniu Komitetu Synagogi, L. Natanson przedstawił projekt wzniesienia dla niej nowej siedziby. W 1872 Komitet Budowy dokonał zakupu terenu pod budowę przy ul. Tłomackie. Na projekt synagogi rozpisano dwa konkursy (1872; 1873), lecz sporządzenie jego ostatecznej wersji powierzono Leandrowi Marconiemu (1873). Budowa gmachu rozpoczęła się w 1875 (wmurowanie kamienia węgielnego 1876); zakończyła ją uroczysta inauguracja w 1878 (por. Cylkow Izaak). Teren przedg synagogą został uporządkowany w 1909, gdyż jej Komitet borykał się długo ze spłatą zadłużenia z czasu budowy. Gmach odnowiono w 1928. Monumentalna synagoga z 2400 miejscami, utrzymana w klasycyzującym stylu eklektycznym, stała się przedmiotem dumy wyemancypowanych warstw społeczności żydowskiej i najbardziej reprezentacyjną budowlą żydowską Warszawy. Ortodoksi potępiali ją za wprowadzane do obrządku nowinki oraz „oziębłość religijną”. W święta gromadzili się tam liczni amatorzy podziwiania znakomitych chórów oraz kantorów (kantorzy polscy). Główne impulsy przemian synagogi, jako społeczności, wychodziły od znakomitych kaznodziejów – Jastrowa i Cylkowa – ku trendom polonizacyjnym, S.A. Poznańskiego i M. Schorra – a następnie ku syjonizmowi. W.S. na T. w W. została wysadzona przez Niemców 16 V 1943, po stłumieniu powstania w getcie warszawskim. (Por. też: Biblioteka Judaistyczna w Warszawie; judaizm reformowany).

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem