Wahl (właśc. Katzenellenbogen) Saul [ben Jehuda] z Brześcia Litewskiego

zw. Saulem Judyczem (1541 [1545] Wenecja lub Padwa – 1617 Brześć Litewski) – wielki dzierżawca ceł, myt i żup solnych, bankier królewski; syn rabina, Samuela (Szmula) Judy Katzenellbogena, rektora jesziw w Padwie i Wenecji. W młodości przybył do Polski na studia talmudyczne i osiadł w Brześciu n. Bugiem (senior tamtejszej gminy od 1580). Był faktorem królów Stefana Batorego i Zygmunta III Wazy; dzierżawił cła i warzelnie soli w Wielkim Księstwie Litewskim (1578), żupy w Wieliczce (1580) oraz dochody ze starostwa brzeskiego. W 1589 otrzymał od Batorego godność nadwornego faktora i sługi dworskiego, ze wszystkimi, wynikającymi z tego faktu przywilejami (m.in. mógł nosić złoty łańcuch i używać herbu). W. przyczynił się do poprawy położenia Żydów litewskich, broniąc ich w licznych sporach z mieszczanami brzeskimi, uzyskując też dla nich rozmaite przywileje. Wielokrotnie reprezentował Żydów litewskich na Sejmie Żydów Polskich. Nawet miał w Lublinie swą własną synagogę (znaną do II wojny światowej jako Synagoga Gońców), która przez wieki nosiła jego imię. Kiedy został utworzony Sejm Żydów Litewskich, na jego czele stanął Meir, syn nieżyjącego już od kilku lat W. Według legendy, po śmierci króla Stefana Batorego, w efekcie sporów i kłótni między magnatami, w 1586, na wniosek księcia Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła, zw. Sierotką, W. na jedną dobę [noc] został ustanowiony królem polskim (miało to być wyrazem wdzięczności księcia za pomoc, otrzymaną przez niego od ojca Saula) i potwierdził wszystkie dotychczasowe przywileje żydowskie. Opowieści na ten temat zebrał Hirsz Edelman w G(e)dulat Szaul (hebr., Sława Saula, Londyn 1854). Drugi z synów W., Abraham, był rabinem we Lwowie. Spadkobiercy W. uważali się za szlachtę żydowską i przed I wojną światową nawet zabiegali o uzyskanie szlachectwa dla rodziny Wahlów. (Zob. też Aaron ben Meir z Brześcia Litewskiego)

Autor hasła: Zofia Borzymińska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand