trybunały sejmowe żydowskie

instytucje sądownicze o charakterze religijno-świeckim, funkcjonujące w dawnej Rzeczpospolitej w okresie 1580-1764. Pierwszy został utworzony w 1580, jednocześnie z Sejmem Żydów Polskich; był wzorowany na Trybunale Koronnym i określany jako Trybunał Czterech Ziemstw. W jego skład wchodzili rabini oraz osoby świeckie, przypuszczalnie deputaci sejmowi. W 1623 zlikwidowano Sejm Żydów Polskich i Trybunał Czterech Ziemstw. Ich miejsce zajęły Sejm Żydów KoronySejm Żydów Litwy, a przy nich – dwa t.s.ż. – Trybunał Korony i Trybunał Sejmu Litwy – o prawie identycznej organizacji i takim samym zakresie działania. Oba sejmy i oba t.s.ż. działały do 1764, tj. do czasu likwidacji naczelnych organów samorządowych Żydów Korony i Litwy. W skład Trybunału Korony wchodziło kilku seniorów-delegatów oraz sześciu najznakomitszych rabinów. Ten dość liczny zespół sędziowski rozpatrywał jedynie poważniejsze sprawy, za które groziły bardzo surowe wyroki, np. częściowa lub całkowita utrata prawa gminnego (por. gminy żydowskie w Polsce). Sprawy pieniężne rozpatrywali sędziowie ziemscy. Trybunał Sejmu Litwy zbierał się zazwyczaj raz na trzy lata; liczył 10-15 członków (rabin i 1-2 seniorów-delegatów [hebr. rosz medina] z każdej gminy naczelnej). Oba t.s.ż. rozpatrywały spory osób prywatnych z gminą naczelną, gdy skarżący nie mieli zaufania do sądu gminnego; skargi na niezgodne z prawem zarządzenia władz gminnych, krzywdzące osoby prywatne; spory gmin najniższego szczebla z ich metropoliami lub między kahałami głównymi (w pierwszym wypadku można było też zwołać sąd złożony z przedstawicieli dwóch gmin oraz trzech rabinów); sprawy między naczelną gminą bądź kahałem najniższego szczebla a całą reprezentacją krajową (w tym wypadku w sądzie powinni zasiadać tylko rabini gmin naczelnych). Trybunał Żydów Korony sądził w trzech instancjach: w pierwszej rozpatrywał spory między sejmikami żydowskimi a gminami naczelnymi; w drugiej – skargi wnoszone przez pojedyncze osoby lub gminy, dotyczące wyroków i uchwał sejmików, ewentualnie gmin naczelnych, rozpatrujących sprawy w pierwszej instancji; w trzeciej – zażalenia na wyroki i uchwały sejmików (druga instancja). Zażalenia wnoszono przeważnie wówczas, gdy sąd gminny lub władze gminy orzekały karę wygnania lub odmawiały prawa do wyjazdu. (Por. Be(j)t Din ha-Gadol)

Autor hasła: Anatol Leszczyński

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand