Tempel w Krakowie

krakowska synagoga postępowa, murowana, neoromańska, z elementami neorenesansowymi, wzniesiona z inicjatywy członków żydowskiego Stowarzyszenia Religijno-Cywilizacyjnego. W 1858 rozpoczęto zbiórkę pieniędzy na jej wzniesienie. Budowę zainaugurowano w 1860 (prawdopodobnie według projektu Ignacego Hercoka) u zbiegu ulic Miodowej i Podbrzezie, a zakończono w 1862(?). Była ona zbudowana na planie prostokąta zbliżonego do kwadratu; znajdowała się w niej sala dla mężczyzn, poprzedzona przedsionkiem (pulisz), z którego prowadziło wejście na galerię dla kobiet. Po zmianach wprowadzonych w budowli w 1868 i na początku lat 80., w 1893-1894 podjęto dzieło gruntownej jej przebudowy, według projektu Beniamina Torbego (we współpracy z kamieniarzem, Fabianem Hochstimmem), z funduszy Stowarzyszenia Izraelitów Postępowych (powołano komitet budowy, w skład którego wchodzili: Józef Dettinger, Leon Horowitz, Jan Albert Propper, Herman Aszkenazy, Józef Goldwasser, Jakub Maschler, Izydor Jurowicz, Maurycy Langrock, Adolf Weschler). W rezultacie, synagoga m.in. uległa przedłużeniu i została zakończona pięcioboczną apsydą; na narożnikach powstały zewnętrzne schody, a wnętrze zyskało bogaty wystrój – głównie w stylu mauretańskim; potem dodano jeszcze w fasadzie dwa wejścia. W 1924, z inicjatywy R. Landaua, raz jeszcze T. w K. przebudowano (według projektu Ferdynanda Lieblinga i Jozuego Oberlendera), dodając skrajne nawy od północy i południa. Główna sala podzielona jest na trzy nawy rzędami żeliwnych słupów podtrzymujących drewnianą galerię dla kobiet. Do dziś zachowały się malowidła, pochodzące z 1894, które pokrywają stropy, oraz unikatowe witraże w oknach (niektóre rekonstruowane), fundowane przez zamożne rodziny krakowskich Żydów. Zachowały się też: aron (ha-)kodesz z 1897 (fundowany przez L. Horowitza i jego żonę); złocone z brązu drzwi z 1897, zamykające wnękę na rodały; rzeźbiona drewniana szafa z 2. poł. XIX w. oraz wieloramienne wiszące świeczniki. Postępowi rabini (Goldszchmidt, Sz. Dankowicz, I.M. Duschak, Samuel Landau, O. Thon) wygłaszali w T. w K. kazania początkowo w języku niemieckim, a potem po polsku. W 2. poł. XIX w. był on celem licznych ataków ze strony ortodoksji żydowskiej. (Zob. też: judaizm reformowany; judaizm ortodoksyjny)

Autor hasła: Zofia Borzymińska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand