Szolem (Szołem; Szalom) Alejchem

(pseud.), właśc. Szołem Rabinowicz (1859 Perejasław – 1916 Nowy Jork) – klasyk literatury żydowskiej. Otrzymał tradycyjne wykształcenie religijne. Ukończył rosyjską szkołę elementarną. Zaczynał od pisania w języku hebrajskim, publikując m.in. w czasopismach „Ha-Cefira”„Ha-Melic”, jednak głównym jego tworzywem stał się język jidysz. Był prywatnym nauczycielem przedmiotów świeckich (m.in. j. ros.), a następnie „kazionnym” rabinem w Lubeniu (1880–1883). Po ślubie zarządzał majątkiem teścia. W Kijowie w 1888–1889 wydawał „Di Jidisze Fołks-Bibliotek”, która stała się kamieniem milowym w dziejach nowoczes. literatury jidysz. Zbankrutowawszy w 1890, uciekł za granicę. Powrócił, kiedy jego teściowa spłaciła długi. W tym też czasie został sympatykiem syjonizmu, dając temu wyraz w broszurach i publicystyce, zamieszczanej w prasie żydowskiej. Po pogromach w okresie rewolucji 1905 opuścił Rosję. Przebywał w Europie i Stanach Zjednoczonych. W 1908 Sz.A. zapadł na gruźlicę. Kurację na Zachodzie umożliwiła mu społeczna zbiórka pieniędzy. W pierwszym okresie (1883–1890) pisał głównie nowele (Stempenju, 1885; Josełe Sołowiej, 1889) i felietony: Di ibergechapte briw ojf der post (Listy wykradzione z poczty, 1883–1884), Kantors geszeft (Kantorski interes, 1885); opowiadaniem Dos meserł (Scyzoryk, 1886) zainicjował nowożytną literaturę jidysz dla dzieci. W drugim okr. (1892–1898) stworzył swe najważniejsze utwory, w których splatają się wątki tragiczne i humorystyczne. Bohaterowie cykli prozatoskich Sz.A. stali się wręcz symbolami żydowskiego losu, jak np. Menachem Mendel (1892–1913), czy Tewje der Milchiker (Tewie Mleczarz, 1894–1916; wyd. pol. 1960, 1989; spopularyzowany przez musical Skrzypek na dachu). W okr. trzecim (1899–1905) Sz.A. tworzy m.in. opowieści „fantastyczne” (np. Der farkiszefter sznajder; Krawiec zaczarowany, 1901; wyd. pol. 1959) oraz cykl związany z Kasrylewką – miasteczkiem żydowskim (np. Dos naje Kasrilewke; Nowa Kasrylewka, 1901). Pod koniec życia (1906–1916), kontynuując rozpoczęte cykle, Sz.A. powraca także do motywów z wcześniejszych nowel w Di błondzszendike sztern (Błądzące gwiazdy, 1909–1911) oraz pisze opowieść dla dzieci Motł Pejsie dem chazns (Moteł syn kantora Pejsie, 1907–1916; wydanie polskie 1958). Pisarz nie ukończył autobiograficznej opowieści Funem jarid (Z jarmarku, 1913; wyd. pol. 1989).

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Alejchem Szolem - Szolem (Szołem; Szalom) Alejchem - Polski Słownik Judaistyczny
Alejchem Szolem (kliknij, aby powiększyć)

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand