Synagoga Stara w Krakowie

przy ul. Szerokiej 24 na Kazimierzu – najstarsza zachowana do czasów współcz. synagoga na ziemiach pol., wzniesiona prawdopodobnie po przeniesieniu Żydów z Krakowa do podkrakowskiego Kazimierza (1495). Choć nie była pierwszą żydowską budowlą sakralną w tym mieście, już w 1556 w przywileju królewskim została określona jako „Synagoga Stara”. Została odbudowana po pożarze w 1557 pod kierunkiem budowniczego, Mateusza Gucciego (do 1570). W XVI w. kazimierska gmina żydowska zakupiła grunty przylegające do niej, po czym dobudowano do Synagogi – nieistniejący od 1888 – tzw. Ratusz Żydowski. Kształt budowli ulegał kilkakrotnie zmianom, w wyniku remontów i przebudów, podejmowanych m.in. w wyniku zniszczeń (w tym pożarów). Prace konserwatorskie prowadził Władysław Łukasiewicz (od 1864); następnie dokonano przebudowy w 1888, od 1904 – prowadzonej pod kierunkiem Zygmunta Hendla; nadała ona gmachowi neorenesansowy charakter. Kolejne przebudowy prowadzono w 1913 i 1923. W 1936 przy S.S. w K. powstało muzeum gminy żydowskiej na Kazimierzu. W okresie okupacji niemieckiej budowla była systematycznie niszczona (zamieniono ją na magazyn i zakład ślusarski). Po wojnie została zabezpieczona przed dewastacją. W 1956-1959 prowadzono tam prace, w wyniku których został jej przywrócony charakter gotycko-renesansowy i dokonano adaptacji na cele muzealne oraz wykonano rekonstrukcję bimy. Od 1958 w budynku S.S. w K. mieści się Muzeum Historii i Kultury Żydów Krakowa. Otoczenie S.S. w K. uporządkowano i przekształcano w toku prac, prowadzonych w 1968-1972, oraz prac konserwatorskich samego gmachu w 1978-1979. Główną część korpusu budowli stanowi prostokątna, dwunawowa, trójprzęsłowa sala dla mężczyzn. Jej sześciopolowe sklepienie wspiera się na dwóch kolumnach toskańskich (bima, zrekonstruowana jako dwunastoboczna ażurowa klatka, przylega do kolumny wschodniej, tj. bliższej aron (ha-)kodesz). Do sali dla mężczyzn przylegają: sala dla kobiet (niższa od sali dla mężczyzn, jednopolowa, z osobnym wejściem); tzw. sala śpiewaków (właśc. pomieszczenie modlitewni, potem chederu); oraz pulisz. Na piętrze, w przybudówce do sali dla mężczyzn, mieściła się niegdyś sala posiedzeń kahału (por. gmina). We wnętrzu zachowały się: obramienie kamienne aron ha-kodesz (manierystyczne z 1. tercji XVII w.), skarbony oraz niewielkie fragmenty malowideł ściennych. Położona między murem miasta żydowskiego a ul. Szeroką S.S. w K. była najważniejszym miejscem dzielnicy żydowskiej. Współcześnie odbywają się przed nią finałowe koncerty Festiwalu Kultury Żydowskiej w Krakowie.

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand