Stern Jonasz

(1904 Kałusz k. Stanisławowa – 1988 Zakopane) – malarz, grafik, współzałożyciel przedwojennej i powojennej „Grupy Krakowskiej” (1933), pedagog. Studiował w Szkole Przemysłowej we Lwowie, a potem w krakowskiej ASP (1929-1935), u profesorów: Władysława Jarockiego, Fryderyka Pautscha, Teodora Axentowicza i Stanisława Kamockiego. Współpracował z teatrem Cricot, projektując dla niego maski i kostiumy do wielu widowisk scenicznych; razem z Adamem Polewką prowadził teatr. Debiutował w 1933 w Stanisławowie na wystawie artystów plastyków województwa stanisławowskiego. Brał udział we wszystkich wystawach „Grupy Krakowskiej”. W 1936-1938 był członkiem krakowskiego oddziału ZAP, z którego został usunięty za działalność polityczną; należał do KZMP, potem do KPP. Pod koniec 1938 został aresztowany i osadzony w Berezie Kartuskiej. Wyszedł na wolność dzięki zabiegom i protestom środowiska artystycznego. Na początku wojny uciekł do Lwowa, gdzie po wkroczeniu Niemców w 1941, trafił do getta. Uciekł z transportu wiozącego Żydów do ośrodka zagłady w Bełżcu i powrócił do lwowskiego getta. Podczas jego likwidacji przypadkowo ocalał w masowej egzekucji, jaka miała miejsce w obozie janowskim we Lwowie 1 VI 1943. Przez Karpaty przedostał się na Węgry, gdzie – pod przybranym nazwiskiem – doczekał końca wojny. W 1945 powrócił do Krakowa. Na przeł. lat 40. i 50. wycofał się z życia artystycznego. Od 1959, aż do odwołania w 1968 (jesienią), był prorektorem krak. ASP (por. Marzec '68). Nieliczne, zachowane przedwojenne prace artysty nawiązują do ekspresjonizmu. S. malował wtedy pejzaże (DrzewoZaleszczyki, Pejzaż z chatą), sceny rodzajowe; podejmował tematykę społ. (Bezrobotny, Portret Dawida Ernsteina); przedstawiał ludzi przy pracy (Szyjąca, Przy maszynie); tworzył groteskowe kompozycje (Miłośnicy pieniądza, Hitler [obraz z 1934]). W latach 50. tworzył głównie kompozycje abstrakcyjne. Ok. 1964 narodził się oryginalny i głęboko osobisty styl artysty. W powstałych wówczas pracach nawiązywał do tragicznych przeżyć lat okupacji. W swe assamblażowe kompozycje włączał elementy organiczne – szczątki zwierząt, ryb, kości, fragmenty tkanin, zdjęcia (Dół, Upokorzenie, Rok 1941 i 1942 w Kałuszu). Uhonorowany został za swą działalność artystyczną wieloma odznaczeniami i nagrodami (m.in.: Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Orderem Sztandaru Pracy I klasy, nagrodami Ministra Kultury i Sztuki, Złotą Odznaką ZPAP).

Autor hasła: Zofia Borzymińska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem