Sejm Żydów Korony

(hebr. Waad Arba Aracot); Sejm Czterech Ziem[stw]; Generalność Synagogi Koronnej – naczelny organ samorządu żydowskiego Korony, który powstał w 1623 z Sejmu Żydów Polskich, po odejściu z niego Żydów litewskich, w wyniku walk i sporów o hegemonię nad nowo powstałymi jednostkami administracyjnymi, prawo zasiadania na sesjach sejmików żydowskich i sejmów oraz decydowanie o wysokości nakładanych na ludność żydowską podatków. W połowie XVIII w. w skład S.Ż.K. wchodziły: zmniejszone ziemstwa Wielkopolski, Małopolski, Rusi i Wołynia, z których powstało osiem okręgów (tykociński, węgrowski, lubel., bełsko-chełmski, ruski, Ordynacji Zamojskiej, przemyski i podolski) oraz siedem gmin na prawach ziemstwa (w Poznaniu, Krakowie, Lwowie, Lublinie, Krzeszowie, Samborze i w Międzyrzecu Koreckim). W 2. połowie XVIII w. w skład S.Ż.K. wchodziło 68 osób, w tym 50 deputatów ziemstw, okręgów, kahałów na prawach ziemstw, 7 członków Trybunału Sejmowego i 11 wierników. Uczestnikami zjazdów byli przedstawiciele górnych warstw ludności miejskiej (bogaci kupcy, arendarze, bankierzy) i osoby o głębokiej wiedzy talmudyczno-rabinicznej. Do końca XVII w. zwoływanie zjazdów sejmowych było wewnętrzną sprawą starszyzny żydowskiej; po tym okresie odbywały się przeważnie za zgodą Podskarbiego Wielkiego Koronnego, najczęściej w Lublinie i Jarosławiu, a także w Pińczowie, Przeworsku, Rzeszowie i Brodach oraz w Ryczywole, w terminach umożliwiających uchwalenie podatku pogłównego. Trwały od kilkunastu dni do jednego miesiąca. Do podstawowych zadań S.Ż.K. należało: omawianie i podejmowanie decyzji w sprawach finansowych (przede wszystkim pogłównego, spłaty długów, zaciągania pożyczek oraz wydatków Sejmu), załatwianie spraw związanych z organizacją gmin i sądownictwa żydowskiego, rozstrzyganie kwestii religijnych i sprawy wychowawcze (szkolnictwo), problemy gospodarcze, interwencje w sprawach bezpieczeństwa Żydów, utrzymywanie kontaktów z zagranicą. Wybory do władz sejmowych odbywały się podobnie jak na niższych szczeblach samorządu żydowskiego. Między zjazdami interesy S.Ż.K. reprezentował seniorat, w składzie: marszałek S.Ż.K., syndyk i wiernik. Seniorat był organem wykonawczym S.Ż.K. i pełnił swe obowiązki przez całą jego kadencję. W skład S.Ż.K. wchodziły cztery komisje: Warszawska (hebr. Waad Warsze), mająca czuwać nad interesami Żydów Korony podczas obrad sejmowych; symplarzy, z własnym marszałkiem, która obradowała nad sprawami podatkowymi; kontroli druków i publikacji; wspólna Komisja Żydów Korony i Litwy z przedstawicielami obu Sejmów, ustalająca m.in. zasady udzielania podarunków królom. Zubożenie ludności żydowskiej, zapoczątkowane po wojnach w 2. połowie XVII w., pogłębione wojnami, trwającymi do 1721, przyczyniło się do dalszego jej upadku ekonomicznego i wzrostu napięć społecznych. Trudna sytuacja finansowa Żydów w XVIII w. zaniepokoiła władze, które ulokowały znaczne sumy w instytucjach żydowskich. Większość szlachty domagała się reform i zniesienia naczelnego organu samorządu żydowskiego. 6 VI 1764 Sejm Konwokacyjny zlikwidował oba sejmy żydowskie (tj. S.Ż.K. i Sejm Żydów Litwy) i zjazdy sejmików, pozostawiając tylko gminy (gminy żydowskie w Polsce). (Zob. też: cherem; tak(k)anot; senior; sympel)

Autor hasła: Anatol Leszczyński

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem