Sandel Józef

(1894 Kołomyja – 1962 Warszawa) – historyk i krytyk sztuki; mąż Ernestyny z Podhorizerów S. (1903-1984). Pochodził z ubogiej rodziny. Po ukończeniu szkoły powszechnej w Kołomyi wyjechał do Niemiec. Podczas I wojny świat. służył w armii austriackiej. Po powrocie do Kołomyi włączył się w nurt życia polit. (m.in. został wybrany do Rady Delegatów Robotniczych). W 1920 ponownie wyjechał do Niemiec; pracował jako agent firmy tekstylnej; studiował w Kunstgewerbeschule (lub uczęszczał na wykłady w Volkshochschule) w Dreźnie. Jako współwłaściciel sklepu tekstylnego, wspierał finansowo młodych, lewicujących artystów. Został członkiem Komunistycznej Partii Niemiec; był współzałożycielem i redaktorem lewicowego pisma „Der Mob”. W 1925, za swą działalność, został wydalony z Niemiec. Zamieszkał we Francji, a potem w Austrii. Po otrzymaniu zezwolenia na powrót do Niemiec w 1928, osiadł w Dreźnie i od 1929 prowadził tam galerię, w której promował twórczość młodych artystów. Organizował wystawy, publikował w prasie żydowskiej, uczestniczył w życiu politycznym. W 1933 wyjechał do Jugosławii; po dwóch latach otrzymał nakaz opuszczenia tego kraju. Powrócił do Polski; zamieszkał w Wilnie, a od 1936 mieszkał w Warszawie. Uczestniczył w życiu artystycznym Wilna i Warszawy, organizował wystawy, publikował nt. sztuki, współpracował z Żydowskim Towarzystwem Krzewienia Sztuk Pięknych (ŻTKSP) oraz ze Zrzeszeniem Żydowskich Artystów Plastyków. Po wybuchu wojny znalazł się we Lwowie. W 1941, po napaści Niemiec na Związek Radziecki, ewakuował się do Turkmenii. Po wojnie powrócił do Polski i od 1946 kierował Wydziałem Sztuki w CKŻP. Należał do PZPR. Reaktywował ŻTKSP, a po jego likwidacji kierował Muzeum Żydowskiego Instytutu Historycznego (1950-1953). Współpracował z wieloma wydawnictwami encyklopedyczno-słownikowymi. Opublikował wiele artykułów nt. sztuki; w języku jidysz wydał m.in. książki: Jidisze motiwn in der pojliszn kunst (Motywy żydowskie w sztuce polskiej, 1954); Umgekumene jidisze kinstler in Pojłn (tytuł w j. pol.: Żydowscy artyści plastycy – ofiary hitlerowskiej okupacji w Polsce, t. 1-2, 1957-1958); Plastisze kunst baj Jidn in Pojłn (Sztuka plastyczna Żydów w Polsce, 1964).

Autor hasła: Zofia Borzymińska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem