Salomon (Szlomo) ben Jehuda ibn Gabirol

Ibn Gabirol; Gabirol (ok. 1021 Malaga – ok. 1058 Walencja) – poeta, filozof; jedna z najciekawszych postaci okresu średniowiecza, a zwłaszcza kultury sefardyjskiej. Żył i działał w Hiszpanii, głównie w Saragossie. Jego niespokojny duch i bezkompromisowo głoszone poglądy ściągały nań liczne prześladowania. Większość wiadomości o życiu S. ben J. ibn G. pochodzi z jego własnych utworów. Przede wszystkim zasłynął jako poeta zarówno religijny (por. azharot), jak i świecki (pisał także liryki miłosne i utwory biesiadne). Trwałe miejsce w kulturze żydowskiej zapewniły mu utwory religijne, które weszły do liturgicznych rytów Sefardyjczyków, Aszkenazyjczyków i karaimów. Najsławniejszym z nich jest Keter ha-malchut, będący modlitewnym zestawieniem niskości kondycji ludzkiej ze wspaniałością Stwórcy, połączonym z błaganiem o Boże miłosierdzie (zob. bakasza); w rycie sefardyjskim utwór ten jest odmawiany w święto Jom Kipur. Spuścizna poetycka S. ben J. ibn G. została zebrana dopiero w XIX w. i wydana przez Ch.N. Bialika oraz J.Ch. Rawnickiego w 1924-1932. Jako mistyk czerpiący inspiracje m.in. z arabskiego sufizmu, S. ben J. ibn G. wywarł wpływ na kabałę (według legendy, miał być twórcą żeńskiego golema). Oddziaływał też w znaczący sposób na rozwój filozofii średniowiecznej (H. Graetz nazwał go nawet „żydowskim Platonem”), przede wszystkim swym głównym, napisanym w języku arabskim dziełem, Mekor chajim (hebr., Źródło życia), poświęconym związkowi istoty i formy, które – z woli Boga – zostały połączone w kosmosie. W XII w. dzieło to inspirowało myślicieli żydowskich zainteresowanych neoplatonizmem. Zachowało się tylko w kilku tłumaczonych na język hebrajski ekscerptach z XIII w. oraz w tłumaczeniu łacińskim (Fons vitae) z 1150. To ostatnie studiowali chrześcijanscy scholastycy, jednak żydowskie pochodzenie autora, nazywanego Awicebronem (Avencebrolem), uległo przez nich zapomnieniu, aż do ponownej jego identyfikacji w XIX w. Również główne dzieło etyczne S. ben J. ibn G., napisane w języku arabskim, funkcjonowało w filozofii żydowskiej (w przekładzie na język hebr.) pt. Tik(k)un mid(d)ot ha-nefesz (O udoskonaleniu moralnych wartości [cech charakteu]). Stanowi ono popularny „przewodnik” po etyce, zawierający nie tylko cytaty z Biblii, ale także z literatury arabskiej.

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem