Rumkowski Chaim Mordechaj (Morduch)

(1877 Ilino [współcz. Białoruś] – 1944 Oświęcim) – kupiec, działacz syjon., Przełożony Starszeństwa Żydów w getcie łódzkim. Uczęszczał najpierw do chederu, a potem do rosyjskiej szkoły elementarnej. W Łodzi zamieszkał w 1898. Do stycznia 1914 był kupcem, potem współwłaścicielem niewielkiej wytwórni włókienniczej. W okresie I wojny światowej przebywał w Rosji, gdzie działał w moskiewskim Ogólnym Komitecie Pomocy Żydom Polskim. Po powrocie do Łodzi (1918) pracował jako agent ubezpieczeniowy (do 1933). Był działaczem społecznym, m.in. był czynny w wielu placówkach oświatowych i opiekuńczych (w tym w CENTOS-ie), kierował Domem Sierot w Helenówku. Był członkiem Dozoru Bóżniczego, potem przewodniczącym frakcji syjonistycznej Zarządu Żydowskiej Gminy Wyznaniowej. Dał się poznać jako przeciwnik bojkotu antyżydowskiego. Od 13 X 1939, aż do likwidacji getta łódzkiego w sierpniu 1944, stał na czele Rady Starszych (niem. Altestenrat; zob. Judenrat) jako zarządzający (Przełożony Starszeństwa Żydów), z ramienia władz okupacyjnych, kilkusettysięczną łódz. dzielnicą zamkniętą. Dbał o rozwój wytwórczości przemysł., traktując to jako realizację swojej koncepcji ratowania Żydów, tzn. ocalenia choćby najmniejszej ich liczby za wszelką cenę, najpierw przed terrorem, grabieżą i głodem, później przed zagładą. W getcie – ze względu na jego wyjątkową autonomię – do września 1942 sprawował władzę dyktatorską, tłumiąc jakikolwiek opór (m.in. sabotaże i strajki o charakterze ekonomicznym). Dbał o sprawiedliwe rozłożenie ciężarów pośród mieszkańców getta, wprowadził własne, „gettowe” pieniądze (popularnie zw. „chaimkami”), wydawał własną gazetę. Współdziałał aktywnie w akcjach wysiedleńczych, m.in. dzieci; część Żydów z getta łódzkiego została skierowana do ośrodków zagłady, część do obozów koncentracyjnych. Niektórzy z nich doczekali wyzwolenia. We wrześniu 1942 R. osobiście sporządził spis osób przeznaczonych do deportacji, kiedy już było wiadomo, że są one posyłane na śmierć. W sierpniu 1944, parę tygodni po zamachu na Hitlera, po zatrzymaniu ofensywy radzieckiej na linii Wisły, dwa i pół miesiąca przed wydaniem przez Himmlera rozkazu o wstrzymaniu eksterminacji ludności żyd., R. – razem z ok. 70 tys. innych mieszkańców getta łódzkiego – został wywieziony do Oświęcimia II – Brzezinki i zagazowany (por. komory gazowe). (Por. też Rudnicki Adolf)

Autorzy hasła: Paweł Szapiro, Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem