Pesach

(hebr., pominięty, oszczędzony; termin związany z bibl. opisem „ominięcia” domów Izraelitów w czasie ostatniej z plag egipskich; jid. Pejsech); zw. też Chag ha-Awiw (hebr., Święto Wiosny); Świętem Przaśników, w Polsce także nazywane niekiedy Żydowską Wielkanocą – najważniejsze i najstarsze święto żydowskie, obchodzone jeszcze w okresie wędrówki Żydów przez pustynię ku Ziemi Obiecanej; jedno z trzech świąt pielgrzymich. Zaczyna się nocą, piętnastego dnia nisan. W judaizmie reformowanym i w Erec Israel jest obchodzone przez siedem dni; poza Palestyną (w związku z decyzją rab. podjętą wobec braku pewności, czy w krajach diaspory nów księżyca przypada w tym samym czasie, co w Palestynie) – przez osiem. Pierwsze i ostatnie dwa dni P. (w Palestynie tylko pierwszy i ostatni dzień) są uważane za pełne święto, zaś cztery (pięć w diasporze) środkowe – za półświęta. W XVI w. I. Luria wprowadził obyczaj czuwania w wigilię siódmego dnia święta. Początkowo, jako święto wiosenne, P. wiązał się z ofiarami, składanymi w tym czasie przez ludy pasterskie, oraz z początkiem zbioru jęczmienia, celebrowanym przez osiadły lud rolniczy; był obchodzony jeszcze przed wyjściem Żydów z Egiptu. W Biblii termin P. odnosił się do piętnastego nisan, gdy składano ofiarę z baranka (baran) – najpierw w kręgu rodziny, spożywanego w domu podczas wieczerzy. Jednak wraz z centralizacją kultu świątynnego, P. – będąc świętem pielgrzymim – był okazją do celebracji uroczystych obchodów; np. król Ezechiasz wezwał wszystkich wyznawców religii mojżeszowej, by na P. przybyli do Jerozolimy; niezwykle uroczyście także celebrował je jego następca, Jozjasz. Podczas uroczystości świątecznych lewici dokonywali rzezi baranków, składanych następnie w ofierze; śpiewano pieśni (Hal(l)el). Pozostałe dni P., zw. były Świętem Mac (Niekwaszonego Chleba; hebr. Chag ha-Mac(c)ot; por. maca); rozpoczynało je złożenie ofiary (omer) w Świątyni Jerozolimskiej piętnastego dnia nisan. Według biblijnego przekazu, boski nakaz zabicia i spożycia pieczonego baranka, wraz z niekwaszonym pieczywem (maca) i gorzkimi ziołami, został przekazany Izraelitom przez Mojżesza i Aarona, na krótko przed ich wyjściem z Egiptu. W ten sposób P. stał się świętem wyzwolenia z niewoli. Z biegiem lat, w związku z późniejszą niewolą babilońską, a następnie z powstaniem Machabeuszy i oczyszczeniem Świątyni Jerozolimskiej, zaczęło ono nabierać fundamentalnego znaczenia dla żydowskiej autoidentyfikacji. Choć zasadniczy zrąb jego kształtu (do dziś obowiązującego) został sformułowany w pochodzącym z II w. misznaickim traktacie Pesachim, to jednak są w nim cytowane starsze wypowiedzi, pochodzące z okresu Drugiej Świątyni, kiedy to podwaliny podeń kładły środowiska soferów i faryzeuszy. Samo święto poprzedzają przygotowania, kończące się dniem zwanym Erew Pesach, którego najważniejszym elementem jest usuwanie z domu „zakwasu” (chamec; b(e)dikat chamec; bi'ur chamec). W związku z tym, że podczas święta P. obowiązują odrębne przepisy religijne, zalecano, by przez dziesięć dni przed jego rozpoczęciem każdy Żyd studiował tzw. prawa pesachowe (hebr. hilchot pesach). Najważniejszą częścią obchodów święta jest wieczerza (seder), spożywana w domu, w kręgu rodziny w pierwszą (w diasporze – w pierwszą i drugą) noc święta (zob. też: afikoman; Chad gadja; charoset; cztery puchary; cztery pytania; Eliasza puchar; Hag(g)ada szel Pesach; karpas; lejl szim(m)urim; sederowe naczynia). W czasie trwania P. obowiązują też specjalne przepisy, dotyczące pożywienia; m.in. nie wolno wówczas jeść zakwasu lecz tylko macę (por.: prawa dotyczące żywności; wino). W liturgii P., w dni będące półświętami, wyróżnia się Szabat Chol ha-Moed (jeśli pierwszy dzień święta wypada w sobotę, wówczas modlitwy i teksty przepisane na ten dzień odczytuje się w dniu następnym). W starożytności osoby, które nie mogły obchodzić święta P. w normalnym terminie, winny były to uczynić w Pesach Sze(j)ni. (Zob. też: omeru liczenie; macówka; maot chit(t)im; Pierworodnych Post; Szmini Aceret)

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem