Morgenthaua Komisja

amerykańska komisja badająca położenie Żydów w Polsce, w kontekście doniesień o ich prześladowaniach, powołana przez rząd Stanów Zjednoczonych, wskutek wniosku polskiego premiera, Ignacego Paderewskiego, jaki został przedstawiony sekretarzowi stanu, Robertowi Lansingowi, w czerwcu 1919. W skład M.K., zatwierdzony pod koniec czerwca 1919, weszli: przewodniczący Henry Morgenthau, prawnik, dyplomata i działacz filantropijnych organizacji żydowskich, oraz generał Edgar Jadwin i Homer H. Johnson, profesor prawa konstytucyjnego. M.K. przebywała w Polsce w okresie od 13 VII do 13 IX 1919, wizytując miejscowości, gdzie miały miejsce zajścia antyżydowskie (Kielce, Lwów, Pińsk, Lida, Kolbuszowa, Wilno, Częstochowa, Mińsk) oraz wiele większych i mniejszych ośrodków (w tym Łódź, Kraków, Grodno, Kalisz, Poznań, Chełm, Lublin, Stanisławów). Badano zarówno same wystąpienia antyżydowskie, jak i sytuację ludności żydowskiej (m.in. bojkot antyżydowski), wizytując instytucje i organizacje społeczne. Nie doszło do ogłoszenia jednolitych wyników prac K.M., prowadzonych przy współpracy władz polskich oraz ambasady Stanów Zjednoczonych w Warszawie. Pierwszym ich sygnałem był wywiad Morgenthaua, przekazany przez Polską Agencję Telegraficzną (PAT; 28 VII 1919), w którym miał on określić wieści o pogromach i prześladowaniach Żydów w Polsce jako przesadzone oraz podnosić konieczność zachowania przez nich lojalności wobec państwa polskiego. Wobec oburzenia opinii żydowskiej w Stanach Zjednoczonych, Morgenthau zdementował autentyczność doniesień PAT, która ze swej strony przyznała się do błędu. Ostatecznie powstały dwa raporty, będące efektem prac K.M.; pierwszy został przedstawiony przez samego Morgenthaua członkom amerykańskiej delegacji na konferencję pokojową (3 X 1919). Morgenthau uznał w nim, że choć określenie „pogrom” jest nieprecyzyjne, to jednak doszło w Polsce do „ekscesów antyżydowskich”, w których było 280 ofiar. Poza tym, potwierdzał funkcjonowanie wielu elementów dyskryminacji ekonomicznej i w sferze praw obywatelskich, dotykających Żydów polskich. Dwaj pozostali członkowie K.M. ogłosili drugi raport 31 X 1919 w Paryżu. Uważali, że sprawa prześladowań społeczności żydowskiej w Polsce została rozdmuchana propagandowo (miedzy innymi przez Niemców, w celu zdyskredytowania Polski na arenie międzynarodowej). Znacznie szerzej prezentowali tło „ekscesów”, uznając, że były one wynikiem sytuacji kraju (wojna, nieustabilizowana sytuacja, głód itp.), a nie wrogości władz i społeczeństwa polskiego wobec Żydów. Nie podnosili kwestii dyskryminacji. W efekcie rezolucji Senatu Stanów Zjedn. (22 X 1919), Sekretarz Stanu przekazał mu oba raporty, za pośrednictwem prezydenta, Woodrowa Wilsona (15 I 1920).

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem