Mendels(s)ohn Mojżesz

Mosze ben Menachem Mendel; Mojżesz Dessau zwany „żydowskim Sokratesem” (1729 Dessau – 1786 Berlin) – filozof, krytyk literacki, biblista, inicjator haskali. Uzyskawszy tradycyjne żydowskie wykształcenie, w 1743 udał się – w ślad za swym nauczycielem, rabinem Dawidem Hirszem Fränklem – do Berlina, gdzie zdobył rozległe wykształcenie świeckie. Swe zainteresowania skoncentrował na kwestiach krytyczno-literackich i religijno-filozoficznych. W teoretycznych rozważaniach opowiadał się za usunięciem z religii elementów irracjonalnych, zniwelowaniem dzielących religie różnic dogmatycznych i stworzeniem powszechnej „religii rozumu”. We wzorowanej na dziele Platona rozprawie filozoficznej Phaedon oder über den Unsterblichkeitsglauben (1767; wydanie polskie Fedon czyli o nieśmiertelności duszy, 1829) dowodził nieśmiertelności ciała i duszy, której źródłem jest Bóg. Rozprawa ta przyniosła mu powszechne uznanie, ale król Fryderyk II sprzeciwił się nominacji M. na członka Pruskiej Akademii Nauk. M., chcąc ułatwić młodzieży żydowskiej dostęp do Biblii, wraz z kilkoma współpracownikami, dokonał przekładu Pięcioksięgu na jezyk niemiecki. Tłumaczenie to, noszące tytuł Netiwot ha-szalom (hebrajski, Drogi pokoju), zaopatrzone w komentarz (zwany w jezyku hebrajskim Bi'ur = Objaśnienie; jidysz Bijur, Bijer), utrzymane w duchu racjonalizmu, zapisane było alfabetem hebrajskim; zostało wydane w 1784. Spotkało się ono z wielkim zainteresowaniem zwolenników haskali, ale zostało potępione przez ortodoksyjnych rabinów. M. przełożył na język niemiecki również Pisma i część Ksiąg Prorockich. Na żądanie rabinatu berlińskiego opracował zbiór przepisów rytualnych, wydanych pt. Ritualgesetze der Juden (1778). W wieńczącym jego twórczość dziele Jerusalem oder über die religiose Macht des Judentums (1783) przedstawił racjonalistyczną wizję judaizmu jako prawa objawionego i upomniał się o jego równouprawnienie z innymi religiami. Do uczniów i przyjaciół M. należeli m.in. S. Majmon i M.M. Lewin Satanower, który krzewił jego poglądy w Polsce. Pisma M. sprowadzali do Polski w latach 90. XVIII w. kupcy żydowscy, powracający z jarmarków we Frankfurcie nad Odrą, Lipsku, Wrocławiu i Królewcu. Pierwsze wydanie Pięcioksięgu w tłumaczeniu M., zostało na ziemiach polskich podjęte przez T. Toeplitza w 1836; później przekład ten wydano w Wilnie (1848-1853), wraz z tłumaczeniem całej Biblii Hebrajskiej.

Autor hasła: Paweł Fijałkowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand