Mendele (Mendełe) Mojcher Sforim

(pseud. literacki) (jid., Mendełe – Handlarz Książek), właściwie Szalom Jaakow Abramowicz, zwany „dziadkiem literatury żydowskiej” (1835 [1836] Kopyl koło Słucka – 1917 Odessa) – klasyk literatur jidysz i hebrajskiej, który przyczynił się walnie do uczynienia z obu tych języków narzędzia nowoczesnej literatury. Otrzymał tradycyjne wykształcenie religijne w kresowych jesziwach (między innymi w Słucku). Mieszkał kolejno w Berdyczowie, Żytomierzu, Odessie (od 1881, gdzie kierował talmud-torą) oraz w Genewie (1905–1907). Początkowo był związany z haskalą. Zaczął od pisania w języku hebrajskim (debiut w 1856, w piśmie „Ha-Mag(g)id”). Podnosił znaczenie kształcenia i zmian w życiu żydowskim, publikując między innymi Miszpat szalom (hebrajski, Sąd pokoju, 1860) i E(j)n miszpat (hebrajski, Krytyczne oko, 1867) oraz popularny zarys historii naturalnej Toldot ha-tewa (hebrajski, Dzieje przyrody, t. 1–3, 1862–1873). Ok. 1864 zaczął pisać w języku jidysz, który w latach 70. XIX w. stał się jego głównym środkiem wyrazu. Publikował utwory prozatorskie: Dos klejne menczełe (jidysz, Mały człowieczek, 1864); Dos winczfingerł (jidysz, Pierścionek zaręczynowy, 1865); Fiszke der krumer (jidysz, Kulawy Fiszke, 1869); Eltern un kinder (jidysz, Rodzice i dzieci, 1869); Di kliacze oder car bałej-chajim (jidysz, Klacz albo cierpienie stworzeń, 1873); Masoes Benjomin Haszliszi (jidysz, Podróże Beniamina Trzeciego, 1879; wydanie polskie 1990). Pisał także dramaty – Di tokse (jidysz, Taksa, 1869) i Der pryzyw (jidysz, Pobór, 1884). Jest również autorem alegorycznego poematu o historii narodu żydowskiego Judeł (1875). W 1875–1885 wydawał także Der nicłecher kalendar (jidysz, Użyteczny Kalendarz) – serię kalendarzy, zawierających miedzy innymi popularne opracowania dotyczące historii Żydów i nauk przyrodniczych. Po 1881 był związany z ruchem odrodzenia narodowego oraz z Chibat Syjon, a potem z syjonizmem. Zajmował się głównie dopracowywaniem swych dzieł wcześniejszych, które ukazywały się w obu językach żydowskich (te, które ukazały się tylko w jezyku jidysz, tłumaczył na język hebrajski) oraz pisał po hebrajsku. Zaczął pisać powieść autobiograficzną Szłojme reb Chajims (jidysz, Szlojme, syn pana Chaima). Wobec restrykcji przeciw wydawaniu jego książek w Rosji, wiele z nich miało swe pierwodruki w Warszawie i z tego miasta były rozprowadzane. Efektem tych prac było przygotowanie dzieł zebranych M.M.S. w języku hebrajskim (t. 1–3, 1909–1911) i w języku jidysz (t. 1–16, 1911–1913). (Por. też Szaniawski Klemens)

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Mojcher Sforim Mendele - Mendele (Mendełe) Mojcher Sforim - Polski Słownik Judaistyczny
Mojcher Sforim Mendele (kliknij, aby powiększyć)

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem