Manasse (Menasze) ben Josef z Ilji

(Ilii); Menasze Iljer (1767 Smorgonie – 1831 Ilja na Wileńszczyźnie) – ortodoksyjny rabin o skrajnie postępowych poglądach, talmudysta, prekursor haskali. Wykształcenie talmudyczne, uzyskane w domu ojca, uzupełniał jako samouk (matematyka, mechanika, języki). Należał do kręgu, związanego z Wielkim Gaonem Wileńskim. Doszedł do przekonania, że komentarze do Talmudu często odchodzą od ścisłego wykładu tekstu, a część nakazów Szulchan Aruch nie ma podstawy w Prawie. Uznany za heretyka, ledwie uszedł przed klątwą rabinów. Wyruszył do Berlina, lecz dotarł tylko do Królewca. Później wędrował jako prywatny nauczyciel po ziemiach kresowych, wcielonych do Rosji (por. strefa osiadłości) i Galicji. Poznał maskili galicyjskich (w tym N. Krochmala), a także zaprzyjaźnił się z Z. ben B. Szneurem z Ladów, co sprowadziło nań niechęć misnagdów. W 1827 został rabinem w Ilji. Po roku ustąpił z tego stanowiska, nie mogąc pogodzić się z okrucieństwem poboru kantonistów. Prześladowany przez przeciwników, miał trudności z publikowaniem dzieł, pozbawionych aprobaty rabinów (często bywały one palone jako księgi heretyckie). W Peszer dawar (hebrajski, Sens słowa, 1807) zajął się problemem ograniczeń religijno-obyczajowych, ciążących na życiu żydowskim. Opowiadał się za „produktywizacją” Żydów, występując między innymi przeciwko zwyczajowi utrzymywania młodych ludzi przez teściów. Jeszcze większe oburzenie wśród ortodoksów wywołało jego dzieło Alfe(j) Menasze (cz. 1, 1822; cz. 2 wydał jego wnuk w 1905), w którym dowodził, że Prawo, wykładane przez rabinów, winno ulegać przemianom, wraz ze zmianami uwarunkowań zewnętrznych. Do myśli M. ben J. z I. nawiązywali w XIX wieku maskile litewscy. (Por. judaizm reformowany)

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem