Luksemburg (Luxenburg; Luxemburg) Róża (Rozalia)

(1870 Zamość – 1919 Berlin) – działaczka polskiego, niemieckiego oraz międzynarodowego ruchu socjalistycznego i wybitny jego teoretyk. Była córką Eliasza (Edwarda) Luxenburga, średniozamożnego kupca drzewnego w Zamościu. W 1873, wraz z rodzicami, zamieszkała w Warszawie. W młodości została okaleczona przez chorobę. W okresie gimnazjalnym związała się z polskim ruchem socjalistycznym. Studiowała historię i nauki polityczne w Zurychu, gdzie działała w środowisku polskiej emigracji politycznej, utrzymując kontakty także z jego żydowskimi przedstawicielami (między innymi z J.Sz. Millem). Była współorganizatorką Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i uczestniczką rewolucji 1905 w Warszawie. Znaczną część I wojny światowej spędziła w więzieniach niemieckich, z powodu agitacji antywojennej. Współtwórczyni Związku Spartakusa w Niemczech (1916) i Komunistycznej Partii Niemiec. Jedna z głównych postaci niemieckiego ruchu rewolucyjnego (1918). Została zamordowana przez bojówkę oficerów niemieckich. L. jest autorką wielu prac teoretycznych i publicystycznych oraz twórczynią tzw. luksemburgizmu. Weszła w konflikt z W. Leninem, krytykując zarówno tendencje do centralizacji partii rewolucyjnych, jak i tezę o możliwości wykorzystania elementów nacjonalizmu dla przewrotu społecznego. Potępiała jednak ucisk narodowy zarówno Polaków (np. pisząc pracę W obronie narodowości, 1900; a także angażując się przeciw germanizacyjnej polityce w zaborze prus., między innymi w związku ze sprawą dzieci Wrześni), jak i Żydów. Mimo że odżegnywała się od „narodowej” polityki Bundu, to jednak zdecydowanie opowiadała się za prawem tej partii do odrębności i jej dążeniem do samodzielnego zorganizowania żydowskiego proletariatu (między innymi artykuł PPS o żydowskim ruchu robotniczym, 1904). Bez powodzenia próbowała skłonić Żydowski Związek Robotniczy w Warszawie, by przystąpił do Socjaldemokracji Królestwa Polskiego. Prawdopodobnie także chciała z ramienia tegoż ugrupowania uzyskać mandat na Międzynarodowy Kongres Socjalistyczny w Londynie (1896) i krytykowała powierzenie go delegatowi rosyjskiemu Oswobożdienija Truda, co istotnie wykorzystywała potem PPS. L. była jedną z największych postaci międzynarodowego ruchu robotniczego swych czasów. (Zob. też Deutscher Izaak)

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem