Kramsztyk (Kramstück) Izaak (Icchak; Izydor)

(1814 [1816?] Warszawa – 1889 tamże) – kaznodzieja postępowy i publicysta, orędownik zbliżenia polsko-żydowskiego; syn Samuela K.; ojciec jedenaściorga dzieci, pośród nich Stanisława K., Juliana K., Zygmunta K., adwokatów – Feliksa K. (1853-1918) i Marcelego K. (1848-1901); dziadek malarza – Romana K. i lekarza – Stefana K. Pochodził z rodziny o tradycjach rabinackich; jego przodkowie ze strony ojca sprawowali urząd rabina w Konstantynogrodzie. Jego dziadek, Icchak, starszy kahału w Pradze pod Warszawą (współczesna prawobrzeżna część Warszawy), zajmował się handlem drzewnym i zbożowym z Gdańskiem; zginął podczas rzezi Pragi w 1794 (por. kościuszkowskie powstanie). Przeżył tylko jeden z jego synów, Samuel. K. odebrał trad. wykształcenie religijne. W 1832, wbrew woli rodziców, wstąpił do warszawskiej Szkoły Rabinów, a potem został w niej nauczycielem Talmudu. Swoje wykłady prowadził w języku polskim. Z ramienia Dozoru Bóżniczego sprawował funkcję kontrolera administracji cmentarza żydowskiego w Warszawie. Jako pierwszy, zaczął wygłaszać kazania w języku polskim (od 1852) w synagodze, zwaną „polską” przy ul. Nalewki w Warszawie (por. judaizm reformowany). W okresie zbratania polsko-żydowskiego, przed powstaniem styczniowym (1863), K. był orędownikiem zbliżenia Polaków i Żydów oraz wsparcia polskich dążeń narodowych. Aresztowany, wraz z D.B. Meiselsem i M. Jastrowem, za udział w podjęciu decyzji o zamknięciu synagog w paździeniku 1861 w proteście przeciwko zbezczeszczeniu kościołów przez wojsko rosyjskie, został osadzony w warszawskiej cytadeli, a potem zesłany do Bobrujska; po przeszło pół roku zwolniono go (1862). Uczestniczył w narodowej dyskusji nt. tzw. reformy Żydów (m.in. był autorem memoriału dla A. Wielopolskiego, dotyczącego reformy oświaty). Patriotyczne wystąpienia K. sprawiły, że ponownie został zesłany na Wschód (Serdobsk, 1863-1867). Po powrocie do kraju nie mógł już wykonywać zawodu kaznodziei, ani nauczyciela. Zajmował się działalnością polityczno-społeczną, literacką i publicystyczną; wydawał napisane na zesłaniu prace, m.in.: Talmud (Warszawa 1869; wyd. pierwotnie w języku angielskim w „British Museum” i „Revue Brittanique”; reprint w j. pol. 1990), dzieło Amude(j) ha-dat we-jesode(j) ha-musar (hebr., Filary wiary i podstawy etyki, 1872) oraz Przysłowia Salomona przełożone i objaśnione (1872). Był też wydawcą „Kalendarza dla Izraelitów” (1870-1871; por. kalendarze żydowskie). Zmarł po wieloletniej chorobie. Jego Kazania ukazały się już po śmierci K. w Krakowie (1889). (Zob. też: asymilacja; asymilatorzy)

Autor hasła: Zofia Borzymińska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem