Koło Żydowskie [w Sejmie i Senacie Rzeczpospolitej Polskiej]

klub parlamentarny, zrzeszający większość posłów i senatorów reprezentujących mniejszość żydowską w Sejmie RP w okresie międzywojennym, wybranych z list żydowskich. W Sejmie Ustawodawczym (1919-1922) nosił on oficjalną nazwę: Wolny Związek Posłów Narodowości Żydowskiej; lecz już wówczas popularnie zw. był Kołem Żydowskim. Zrzeszał początkowo 9, a następnie 11 członków (trzecia część z nich była rabinami). Przewodniczyli mu: A.O. Thon, a pod koniec kadencji – I. Grünbaum. W okr. I kadencji Sejmu (tzw. Ordynaryjnego; 1922-1927) do K.Ż. weszli wszyscy parlamentarzyści żydowscy, za wyjątkiem N. Pryłuckiego (fołkista), tj. 34 posłów i 12 senatorów (85% z nich należało do ugrupowań syjonistycznych); kołu poselskiemu przewodniczył początkowo Thon, a następnie L. Reich, zaś senatorskiemu – M. Braude. Podczas II kadencji (1928-1930) K.Ż. zrzeszało 13 posłów i 6 senatorów; kołu poselskiemu przewodniczył początkowo J. Wygodzki, następnie Reich; zaś senatorskiemu – M. Koerner. W czasie III kadencji (1930-1935) K.Ż. liczyło już tylko 6 posłów; przewodniczył mu Thon. Podczas IV kadencji (1935-1938) istniała już tylko Grupa Posłów i Senatorów Żydowskich (3 posłów i 2 senatorów, nominatów prezydenta RP), pod przewodnictwem E. Sommersteina; w czasie V kadencji (1938-1939) funkcjonowało Żydowskie Koło Parlamentarne, którego prezesem był Sommerstein. Analogicznie, w okresie poszczególnych kadencji, K.Ż. zgłosiło: w I – 11 interpelacji i 17 wniosków; w II – 46 interpelacji, 21 wniosków i 10 wniosków nagłych; w III – 16 wniosków. Rola K.Ż. słabła, wraz ze zmniejszaniem się liczby posłów i senatorów. Dodatkowo wpływały na to konflikty wewnątrzklubowe. W 1928 doszło w nim do konfrontacji, głównie pomiędzy frakcjami Al ha-Miszmar, opowiadającą się za zdecydowaną opozycją wobec rządu, i Et Liwnot, zajmującą ugodowe stanowisko. Osłabiła ona jedność K.Ż. także w czasie następnej kadencji parlamentu (1928-1930). Ostatecznie przeważyło stanowisko pragmatycznie usposobionej grupy, dążącej do ułożenia nie najgorszych stosunków z obozem rządzącym, i tak np. gdy 18 VI 1930 Centrolew na forum Senatu zaproponował mniejszościom narodowym wspólną deklarację, reprezentacja Żydów odrzuciła tę propozycję; podobne stanowisko zajęły wszystkie ugrupowania żydowskie. W decydujący sposób wpływało to na możliwość realizacji postulatów, np. gdy w 1929 K.Ż. przedstawiło własny projekt, dotyczący szkolnictwa mniejszości narodowych. W tej sytuacji, głównym zadaniem K.Ż. stawało się protestowanie przeciwko naruszaniu praw Żydów lub nie uwzględnianiu postulatów żydowskich zarówno w Polsce, jak i na arenie międzynarodowej (np. w maju 1933 K.Ż. wystąpiło z petycją do Ligi Narodów w sprawie prześladowań Żydów w Niemczech). 31 VIII 1939 K.Ż. wystosowało apel o „zorganizowanie przy każdej gminie specjalnego wydziału do spraw czynnego udziału miejscowej ludności żydowskiej w akcji wzmożenia obronności państwa”, a 2 IX 1939, na ostatniej, nadzwyczajnej sesji Sejmu i Senatu, ostatni prez. K.Ż., S. Seidenman, wygłosił deklarację „oddania się ludności żydowskiej w Polsce bez żadnych zastrzeżeń do dyspozycji Naczelnego Dowództwa” (por. kampania wrześniowa (1939)).

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem