Kid(d)usz ha-Szem

(hebr., Uświęcenie [Bożego] Imienia; jid. Kidesz-Haszem) – koncepcja, według której Żyd winien być raczej gotów na śmierć, niż sprzeniewierzenie się nakazom judaizmu i Przymierzu ze Stwórcą; początkowo głównie synonim męczeństwa, później także związany z nakazem zaświadczania samym sobą wysokich standardów moralnych, związanych z judaizmem, przed opinią publiczną nie-Żydów; przeciwieństwo chil(l)ul ha-Szem. Podstawę tej koncepcji stanowią słowa z Księgi Kapłańskiej (22,32): „Nie będziecie bezcześcić mojego świętego imienia. Okazuję moją świętość pośród Izraelitów. Ja jestem Pan, który was uświęca”; kodyfikację – nakaz 297 w Sefer ha-Micwot Majmonidesa. W swoistej sprzeczności z K. ha-Sz. stoi koncepcja pikuach nefesz, czyli obowiązku ratowania zagrożonego życia ludzkiego, dla której – według Talmudu – wyjątek stanowią tylko groźby popełnienia morderstwa, bałwochwalstwa (idolatrii) i kazirodztwa, bądź cudzołóstwa (Sanhedrin 74a-b; por. też nechusztan). Pewne zachowania, związane z K. ha-Sz., w okr. prześladowań Żydów mogły być interpretowane, jako rodzaj samobójstwa, które także jest jak najściślej zakazane prawem religijnym. Jednak w tym wypadku obowiązuje zasada Kidusz ha-Szem ba-rabim (hebr., Uświęcenie [Bożego] Imienia publicznie), odnosząca się do sytuacji zagrożenia popełnieniem grzechu w obecności dziesięciu dorosłych Żydów (por. minjan), w której raczej należy przyjąć męczeństwo, niż przekroczyć nakazy rytualne. Przyjmujący śmierć w imię K. ha-Sz. uznawani są za Kdoszim (hebr., Istoty Święte; Kadosz), a relacje o nich przewijają się przez karty żydowskiej literatury hagiograficznej i moralistycznej (od opowieści o Hannie i jej siedmiu synach, Dziesięciu Męczennikach, poprzez relacje o ofiarach wielkich prześladowań Żydów, np. w okresie wypraw krzyżowych i czarnej śmierci w średniowieczu, w czasie powstania Chmielnickiego, czy Holokaustu), po utwory nowożytnej literatury jidysz i hebrajskiej (np. opowiadanie Trzy dary I.L. Pereca; zob. też Asz Szalom). Równocześnie koncepcja K. ha-Sz., głęboko przeżywana przez religijnych Żydów w okresie Zagłady, stała się czytelnym kontekstem genezy idei Kid(d)usz ha-chajim. (Zob. też Aw ha-Rachamim)

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand