Juda

(hebr. Jehuda, skrócona forma od Jehud-el = niech będzie uwielbiony [Bóg], godny czci; jid. Jehude) – według tradycji biblijnej:

1. czwarty syn JakubaLei; protoplasta jednego z Dwunastu Plemion Izraelskich (por. 2.). J. zajmuje wśród braci pozycję wyjątkową. Zgodnie z tradycją, nie wziął udziału w krwawej zemście SymeonaLewiego za zgwałcenie ich siostry, Diny (Rdz 34). Namówił też braci, by nie zabijali Józefa (Rdz 37,26–28). W okr. wyprawy braci do Egiptu gwarantował ojcu, że najmłodszy (tj. Beniamin) z niej powróci. Ofiarował się też za niego, gdy ten został pozornie oskarżony przez Józefa o kradzież (Rdz 44, 33,34). Poślubiwszy Kanaanitkę, miał z nią trzech synów: Era, Onana i Szelę. Po śmierci Ery skłonił Onana do małżeństwa lewirackiego z wdową (lewirat). Kiedy także umarł Onan, J. przyjął to za karę bożą i odprawił z domu Tamar. Potem, skłoniony podstępem do połączenia się z synową, miał z nią dwóch synów: Zeracha i Peresa (Rdz 38,6–30); drugi z nich uchodzi za przodka króla Dawida (Rut 4,18–22). Na mocy ojcowskiego błogosławieństwa, J. otrzymał władzę nad braćmi, przed starszymi – Rubenem, Symeonem i Lewim (Rdz 49, 3–10), toteż pokolenie wywodzące się od J. uchodzi za największe i najważniejsze. Według midraszu, w tymże błogosławieństwie (Rdz 49,8) oraz w imieniu J. kryje się etymologia miana wszystkich Żydów (hebr. Jehudim). W midraszach często podnoszone są też zasługi J., jako króla i wojownika, uzasadniające jego pierwszeństwo wśród braci.

2. jedno z Dwunastu Plemion Izraelskich, wywodzące się od Judy (por. 1.). Zajmowało terytorium od Morza Martwego do Morza Śródziemnego; od północy graniczyło z ziemiami plemion Dan i Beniamin, a od południa – z ziemiami Symeona, z którym dokładna granica nie była określona. W epoce Sędziów, a przejściowo także i później, równina nadmorska oraz Szefela pozostawały w rękach Filistynów. Główne miasta judejskie to Betlejem i Hebron, a od czasów króla Dawida – również Jerozolima. Z plemienia J. wywodził się ród królewski, którego najwybitniejszymi przedstawicielami byli Dawid i Salomon; także pierwszy Sędzia, Otniel, syn Kenaza pochodził z plemienia J. (por. Sędziowie).

3. określenie początkowo odnoszące się do terytorium południowej Palestyny, zamieszkanego przez plemię Judy (por. 2). Obszar ten później, po śmierci króla Salomona i rozpadzie na — > Królestwo Północne i Królestwo Południowe (ok. 928 p.n.e.), stał się główną częścią Państwa Południowego, w którym władzę – jako pierwszy – sprawował syn Salomona, Roboam (ok. 928–911 p.n.e.). Obok szczepu Judy, do Królestwa Południowego przynależała znaczna część szczepu Symeona oraz część Beniamina. Pozostałe dziesięć pokoleń izraelskich tworzyło Królestwo Północne, zwane Izraelem (Królestwem Efraima lub Domem Józefa). J., mimo mniejszego terytorium, posiadając jednak stosunkowo homogeniczny skład ludności oraz sanktuarium narodowe w Jerozolimie była mniej podatna na obce wpływy, zachowywała też ciągłość dynastyczną. Po półtorarocznym oblężeniu, zdobyciu, złupieniu i zburzeniu Jerozolimy przez wojska chaldejskie (587/586 p.n.e.) ludność J. uprowadzona została do niewoli babilońskiej. Od czasu powrotu z tejże niewoli (w 537 p.n.e.) społeczność narodowo-religijna, osiedloną na terytorium dawnego państwa judzkiego, rządzoną kolejno przez Persów, Greków i Rzymian nazywano Judejczykami, a ich kraj Judą (później Judeą); jednak w sensie religijnym używano w odniesieniu do niej określenia „Izrael”. (Zob. też: Asara be-TewetDziesięć Zaginionych Plemionkrólowie Izraela; oraz Aelia CapitolinaPalestyna)

Autorzy hasła: Rafał Żebrowski, Małgorzata Barcikowska, Zofia Borzymińska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand