Hofjuden

(niem., Żydzi dworscy [nadworni]), zw. też Hoffaktoren (niem., faktorzy dworscy [nadworni]) – określenie stosowane od XVI w. do żydowskich finansistów i kupców, działających na dworach niemieckich władców feudalnych. Otoczeni opieką, zwykle nie podlegali jurysdykcji państwowej oraz – w wypadku istnienia gminy żydowskiej w danej miejscowości – sądownictwu rabinackiemu (por. be(j)t din). Przede wszystkim świadczyli swym panom usługi kredytowo-finasowe, zarządzali mennicami bądź byli liwerantami, ale też działali w służbie dyplomatycznej. Ich uprzywilejowana pozycja powodowała, że stawali na czele społeczności żydowskiej, a panujący traktowali ich jak pośredników między tronem a poddanymi Żydami, co nieraz prowadziło do konfliktów. H. odgrywali istotną rolę pod koniec średniowiecza i na początku epoki nowożytnej. Ich znaczenie w okresie wojny trzydziestoletniej bywało przeceniane. Czasem podejmowali ze sobą współpracę, jednak nie miała ona cech solidarności grupowej. Zdarzało się, że odgrywali znaczną rolę na scenie politycznej, jak np. Samuel Oppenheimer (1630–1703) – główny dostawca armii habsburskiej, czy Josef Süsskind Oppenheimer (1698–1738) – faktyczny minister finansów Wirtembergii. Jednak, bez reszty byli zależni od władców (mimo wielkich zasług obaj wymienieni zostali pozbawieni wpływów i majątku). Literatura antysemicka wyolbrzymiała ich rolę (por. antysemityzm). W istocie, w epoce absolutyzmu, nie była już ona gospodarczo zbyt wielka. Natomiast w okresie oświecenia i dyskusji nad emancypacją Żydów bardzo rzadko o nich wspominano. W XIX w. ich potomkowie byli pionierami zakładania kapitalistycznych domów bankowych. Do najwybitniejszych dynastii H. należy zaliczyć potomków S. Oppenheimera i Samsona Wertheimera oraz rodziny Eskelesów, Arnsteinów i Pereirów z Wiednia, a także ród Gomperzów, służący Hohenzollernom. (Por. też: Kammerknechtschaft; Schutzjuden; oraz Generalne Urządzenie Żydów w Prowincjach Prus Południowych i Nowo-Wschodnich [1797])

Autorzy hasła: Andrzej Żbikowski, Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem