Hag(g)ada szel Pesach

(hebr., Opowieść na [święto] Pesach) – tekst przeznaczony do odczytywania podczas sederu w święto Pesach; jego tytuł funkcjonuje w kulturze sefardyjskiej także jako nazwa nocy sederowej. Jego znaczenie religijne wynika z nakazów, by w czasie tego święta: a) opowiadać o dziejach wyjścia Żydów z Egiptu (Wj 13,8); b) pouczać dzieci o związanych z tym wydarzeniach (Wj 12,26-27; 13,14; Pwt 6,20-25). Najstarsze fragmenty H. szel P. stanowią wersy i Psalmy biblijne, inne zaś pochodzą z wczesnego okresu Drugiej Świątyni (V w. p.n.e.). Zasadniczy zrąb H. szel P. został ustalony w okresie tan(n)aitów, choć traktat talmudyczny Pesachim tylko wspomina o jej recytacji; następnie został on obudowany midraszowymi (midrasz) i hagadycznymi komentarzami (hag(g)ada), błogosławieństwami, modlitwami, hymnami, wyjaśnieniami rytualnymi dotyczącymi sederu, a w rycie aszkenazyjskim – także pieśniami. Przez wiele wieków H. szel P. była częścią modlitewników i dopiero w późnym średniowieczu stała się odrębną książką. Przykładano dużą wagę do jej formy estetycznej, a jej iluminowane i ilustrowane manuskrypty należą do najcenniejszych zabytków sztuki żydowskiej. Po raz pierwszy ukazała się drukiem w Hiszpanii w 1482. H. szel P. jest koniecznym elementem wyposażenia każdego żydowskiego domu i właściwie każdy uczestnik sederu (przynajmniej dorosły) winien mieć własny jej egzemplarz; do naszych czasów ukazało się przeszło 2 tys. edycji tej książki i nadal publikowane są kolejne. H. szel P. wielokrotnie była też opatrywana komentarzami i superkomentarzami, także przez największych uczonych, a m.in. przez Izaaka ben Judę Abrawanela; Jehudę ben Becalela Loewa z Pragi; Gaona Wileńskiego. Największą sławą do tej pory cieszy się wydany pośmiertnie komentarz J. ben Wolfa Kranza, zw. Magidem z Dubna, pt. Emet le-Jaakow (hebr., Prawda Jakuba, 1836). (Por. też: Bornstein Szmuel z Sochaczewa; Budko Józef; Feinstein Arie Lejb; Rabinowicz Icchak Jaakow z Białej [Rawskiej]; Sorockin Zalman Bencjon; Szyk Artur; Teomim Arie Lejb)

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem