Goldfaden Abraham (Awrom)

zwany „ojcem teatru żydowskiego” (1840 Starokonstatynów na Wołyniu – 1908 Nowy Jork) – twórca nowożytnego teatru żydowskiego. Kształcił się w tzw. „kazionnej” szkole, pod kierunkiem A.B. Gotlobera. W żytomierskiej szkole rabinów (1857–1866), której dyrektorem był Ch.Z. Słonimski, wystąpił w przedstawieniu szkolnym. Zaczął pisać wiersze w języku hebrajskim (debiutował w prasie hebrajskojęzycznej w 1862;, w jid. – w 1863), a w 1866 wydał tom kupletów i piosenek Dos Judełe (jid., Żydek, Żydziątko). W 1876 w Jassach zetknął się ze śpiewakami brodzkimi – I. Grodnerem i Mosze Finklem (1852–1904). Założył z nimi pierwszy stały teatr żydowski i został jego dyrektorem oraz reżyserem. Wprowadził doń dekoracje i charakteryzację. Sam komponował muzykę. Repertuar trupy G. rozwinął się od scenek rodzajowych, przeplatanych kupletami, po specyficzny rodzaj operetki historycznej. Atakowany przez sfery inteligenckie, zniechęcone frywolnością i niskim poziomem literackim przedstawień, sam zaczął pisać teksty. Na początku lat 80. sukcesy jego zespołu (głównie w Rosji) przyczyniły się do rozwoju teatru jidysz. W 1885–1887 trupa G. występowała w Warszawie. Niepowodzeniem skończyła się próba rozwinięcia działalności scenicznej w Stanach Zjednoczonych (1887). Po powrocie do Europy, G. działał we Lwowie (1890–1898) oraz w Paryżu i Londynie (1898–1903). Ostatnie lata życia spędził w Nowym Jorku. Napisał ponad 50 sztuk teatralnych, często sięgając do inspiracji folklorem. Początkowo były to komedie, takie jak Di Rekrutn (jid., Rekruci), Szmendrik (jid., Gamoń, 1877); Di Kiszefmacherin (jid., Czarodziejka), potem operetki, m.in.: Di cwej Kuni Lemłs (jid., Dwaj [Obaj] Kuni Lemel, 1880); Di Grosmuter (jid., Babcia); Rożinkes mit mandlen (jid., Rodzynki z migdałami). W późniejszych sztukach podejmował także poważniejsze tematy, np. w Szulamis oder Bas Jeruszolajim (jid., Sulamit, albo Córa Jerozolimy), opartej na Pieśni nad pieśniami, czy w związanych z dziejami Żydów: Dr Almosado, Juda Makabi (jid., Juda Machabeusz), Bar Kochba (der zun fun dem sztern), oder di lecte teg fun Jeruszolajim (jid., Bar Kochba (syn gwiazdy), albo ostatnie dni Jerozolimy). G. pisał głównie w języku jidisz, bliskim ludowemu odbiorcy, choć podejmował też próby pisania po hebrajsku. Pod koniec życia, w związku z pojawieniem się dramaturgów takich, jak D. Pinski i J.M. Gordin, boleśnie odczuł spadek zainteresowania swą twórczością.

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem