Erter Izaak (Icchak)

(1791 [1792] wieś pod Przemyślem – 1851 Brody) – poeta, satyryk, lekarz, czołowy przedstawiciel galicyjskiej haskali. Pochodził z rodziny chasydzkiej. W młodości związał się ze środowiskiem maskili. Studiował Biblię i literaturę talmudyczną. Należał do grupy zwolenników haskali, wyklętych przez J.M. Ornsteina, co zmusiło go do przeniesienia się ze Lwowa do Brodów. Tam został dyr. nowo otwartej szkoły żydowskiej (1823). Wkrótce rozpoczął studia w Peszcie, uzyskując dyplom lekarza (1829). Po powrocie do Brodów prowadził praktykę medyczną. Jako krzewiciel galicyjskiej haskali, wzywał do założenia Galizisch-jüdischer Akerbauverein – towarzystwo popierania pracy na roli wśród Żydów, oraz – wraz z J.H. Schorrem – zainicjował wydawanie czasopisma „He-Chaluc” (hebr., Pionier). Tworzył satyry, które publikował od 1823 (Mozne miszkal; hebr., Skala inteligencji) w czasopismach hebrajskich „Bikure(j) ha-It(t)im”, „Kerem Chemed” (hebr., Czarowna winnica). Dwie z nich wydał osobno: Taszlich (1840) i Gilgul nefesz (hebr., Wędrówka duszy, 1845). W swych utworach kreślił ciemny obraz życia społeczności żydowskiej w Galicji, zwracając ostrze krytyki przeciw „cadykom-cudotwórcom” i „rabinom-kazuistom” (w tym przeciwko Ornsteinowi), ale także wyemancypowanym (emancypacja) inteligentom żydowskim, którzy nie wspierali rozwoju oświecenia. Do znacznego rezonansu satyr E. przyczyniła się znakomita forma poetycka oraz zastosowany w nich z maestrią język biblijny. Dzieła zebrane E. pt. Ha-Cofe le-we(j)t Israel (hebr., Obserwator Izraela) wydał M. Letteris w 1858; później były one jeszcze kilkakrotnie wznawiane.

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand