Eibe(n)schütz (Ejbeszic, Ajbeszic) Jonatan ben Natan Nata

właśc. Nata Jonatan ben Natan ([1690] 1694? Kraków [Pińczów?] – 1764 Hamburg) – rabin, znany talmudysta. Jego nazwisko, a raczej przydomek, pochodzi od miejscowości Eibenschitz na Morawach (Ivančýce), gdzie ojciec E. pod koniec życia otrzymał stanowisko rabina. Choć przynależność E. do ruchu sabataist. została jednoznacznie dowiedziona, nadal uznawany jest za jednego z ostatnich wielkich koryfeuszy judaizmu rabinicznego. Wcześnie osierocony, został wzięty na wychowanie przez kuzyna, Mardochaja, rabina w Nikolsburgu (Mikulov). Studiował najpierw w tamtejszej jesziwie, później w Prośnicy (Prossnitz, Prostejov) pod kierunkiem tamtejszego nadrabina, kryptosabatajczyka Meira ben Izaaka z Eisenstadt. W 1708 objął po swym zmarłym teściu, Izaaku Spirze, posadę rabina w Bunzlau. W 1714 został zwierzchnikiem najsłynniejszej eur. jesziwy w Pradze, założył be(j)t ha-midrasz. Utrzymywał bliskie kontakty z katolickim duchowieństwem, zwłaszcza z jezuitami, z którymi odbył nawet publiczną dysputę na temat wiary. Przez swoich stronników uważany był za trzeciego Mesjasza, po Sabataju CwiBaruchji Ruso, który miał zrealizować podobną misję w chrześcijaństwie, co Sabataj i Baruchja w islamie, a więc zakończyć dzieło mistycznego sprzęgania trzech religii Pisma. W 1724, na fali rosnącej gorączki mesjańskiej, E. napisał traktat We-awo ha-jom el ha-ajin (hebr., I przyszedłem dzisiaj do źródła), który zdobył ogromną popularność wśród sabatajczyków polskich. Frankiści jego autorstwo przez długi czas przypisywali J. Frankowi (dzieło kolportowane było anonimowo). By odsunąć od siebie podejrzenia, E. podpisał się pod tekstem klątwy, którą w 1725 obłożono wyznawców Sabataja Cwi. Wkrótce jednak oskarżenia powróciły, nawet w ostrzejszej formie; zaczęto go oskarżać nie tylko o herezję sabataistyczną, ale wręcz o kryptochrześcijaństwo. W 1741 E. otrzymał nominację na stanowisko rabina w Metzu. Czując się już poddanym króla francuskiego, podjął współpracę z okupującymi Pragę wojskami francuskimi, co poczytano mu za zdradę stanu. Cesarzowa Maria Teresa skazała go na dożywotnie wygnanie. W 1752 mianowany został przewodniczącym sądu rabinackiego, połączonych gmin Hamburga, Altony i Wandsbecku. Niemal natychmiast po nominacji popadł w ostry konflikt z innym kandydatem do tego stanowiska, J. Emdenem, który otwarcie oskarżył go o kryptosabataizm. E. musiał wyjechać do Amsterdamu. Spór ciągnął się nierozstrzygnięty, aż do jego śmierci. Stronę zajęły w nim niemal wszystkie ważniejsze kahały Europy, a w Polsce – Sejm Żydów Korony, który wziął go w obronę, obłożył Emdena klątwą i nakazał publiczne spalenie jego pism. W 1761 E. ogłosił najmłodszego syna, B.Z. Eibe(n)schütza, swoim mesjańskim następcą.

Autor hasła: Jan Doktór

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Jonatan ben Natan Eibe(n)schütz - Eibe(n)schütz (Ejbeszic, Ajbeszic) Jonatan ben Natan Nata - Polski Słownik Judaistyczny
Jonatan ben Natan Eibe(n)schütz (kliknij, aby powiększyć)

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand