Carlebach (Karlebach) Emanuel

(1874 Lubeka – 1927) – rabin ortodoksyjny w Memel (Kłajpedzie) i w Kolonii oraz działacz Agudy; syn Salomona C. (1845-1919), rabina Lubeki; brat Josefa C. W lutym 1916 niem. władze okupacyjne sprowadziły go wraz z rabinem dr. P. Kohnem (z Ansbach w Bawarii) do Królestwa Polskiego, by zaktywizowali politycznie masy ortodok., poprzez zorganizowanie Agudy. Nawiązali oni kontakty ze środowiskami chasydzkimi i ortodoksją żydowską, zdobywając ich zaufanie (szczególnie bliskie stosunki nawiązali z dynastią cadyków z Góry Kalwarii; Alterów rodzina). 14 XI 1916 udało się im doprowadzić do konferencji założycielskiej partii Agudas ha-Ortodoksim oraz edycji pisma „Dos Judisze Wort” (jid., Słowo Żydowskie). Opowiadali się za rozwojem Żydów pol. jako grupy religijnej; przeciwni byli nasilającym się wówczas żydowskim tendencjom nacjonalistycznym. Propagowali tworzenie zmodernizowanych chederów z wykładem nauk świeckich, w tym języka polskiego, doprowadzając do powstania pierwszej szkoły tego typu pn. Jesode(j) ha-Tora (hebr., Fundamenty Tory) w Warszawie w 1916.; organizowali kształcenie nauczycieli, zakładali szkoły dla dziewcząt. Przedsięwzięcia te traktowali jako środek, dzięki któremu będzie można ocalić tradycyjne szkolnictwo żydowskie dla przyszłych pokoleń. Ich działania życzliwie przyjmowali asymilatorzy, jednak w wielu kręgach ortodoksyjnych odnoszono się do nich z nieufnością i a rezerwą. Żywiołową niechęć wzbudziły one wśród zwolenników żydowskiego ruchu narodowego. W 1918 obaj rabini wyjechali z Polski pozornie nie odniósłszy sukcesu, jednak ich dzieło przetrwało. (Zob. też Komittee für dem Osten)

Autor hasła: Zofia Borzymińska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem