Judenraty

Projekt badawczy: Archiwa ocalałe z gett – dokumenty Rad Żydowskich (Judenratów).

Rozpisany na 3 lata projekt opracowania znajdujących się w zbiorach archiwum ŻIH ocalałych dokumentów Rad Żydowskich z gett i obozów w miejscowościach: Będzin, Bochnia, Biała Podlaska, Białystok, Czarne (woj. pomorskie), Częstochowa, Drohobycz, Falenica, Jasło, Kamieńsk, Kielce, Kobierzyn, Końskie, Kowno (Wiliampol), Kraków, Lublin, Lwów, Łachwa, Łęczyca, Międzyrzec Podlaski, Modliborzyce, Nowy Sącz, Opatów, Pabianice, Pińsk, Piotrków, Przemyśl, Radom, Rawa Ruska, Rzeszów, Siedlce, Staszów, Tarnów, Theresienstadt (Terezin), Ujście Jezuickie, Warszawa, Wilno, Włoszczowa, Wola Wereszczyńska, Zwierzyniec.


W czasie likwidacji gett Niemcy systematycznie niszczyli całą dokumentację archiwalną, w celu zatarcia śladów po dokonanych zbrodniach, dlatego kolekcja ma charakter szczątkowy. Szczególnie starano się zlikwidować archiwalia wytworzone przez Rady Żydowskie. Próby ratowania zagrożonej dokumentacji i zbierania materiałów dotyczących zbrodni niemieckich podejmowały jednostki i grupy osób w różnych gettach, niekiedy na długo przed całkowitą zagładą danego skupiska Żydów. W getcie warszawskim już od jesieni 1940 r. prace dokumentacyjne prowadził zespół Emanuela Ringelbluma – Oneg Szabat. Podobne akcje, przeważnie na mniejszą skalę były podejmowane w innych ośrodkach, np. w Białymstoku, Łodzi, Piotrkowie, Radomsku. W łódzkim getcie w prace dokumentacyjne włączył się sam prezes Rady Starszych Chaim Rumkowski, który przy swojej kancelarii utworzył specjalne archiwum, gdzie gromadził akta urzędowe i prywatne dokumentujące życie dzielnicy żydowskiej i jej mieszkańców.

Z jednej strony ze względu na tematykę kolekcję ocalałych akt Rad Żydowskich można traktować jako pewną całość dotyczącą losów ludności żydowskiej w tej części Europy – głównie na ziemiach polskich; z drugiej strony, widzimy w niej wyraźne różnice — akta związane są z różnymi regionami geograficznymi, miastami, urzędami, organizacjami i ludźmi.

Pod względem geograficznym przeważają w kolekcji materiały dotyczące gett leżących na ziemiach II RP, ale jest kilka wyjątków, zachowały się pojedyncze dokumenty z Kowna, Terezina. Do największych zespołów należy: Zbiór materiałów do dziejów ludności żydowskiej w Łodzi 1939–1944, zawierający spore fragmenty akt Zarząd Getta (Gettoverwaltung) i Przełożonego Starszeństwa Żydów w getcie łódzkim (Der Älteste der Juden in Getto Litzmannstadt). Znacznie mniejsze są zbiory dokumentów dotyczące getta warszawskiego i krakowskiego, ale z cenną dokumentacją personalną, szczególnie z Krakowa. Z materiałów z mniejszych ośrodków zasługują na uwagę akta Rady Żydowskiej w Staszowie, głównie Komisji Sanitarnej z licznymi wykazami imiennymi. Z Modliborzyc zachowały się bardzo cenne księgi ewidencyjne mieszkańców getta. Z tego ośrodka jest również księga kasowa Rady Żydowskiej.

 

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem