Zbiór dokumentów zgromadzonych przez konspiracyjny ośrodek badań i dokumentacji w getcie warszawskim przeszedł do historii pod nazwą Archiwum Ringelbluma. Znalazły się w nim zarówno druki urzędowe (obwieszczenia, kartki żywnościowe), jak i papiery osobiste (legitymacje, karty meldunkowe, zaświadczenia o zatrudnieniu); dokumenty związane z działalnością gospodarczą i kulturalną; projekty i wyniki badań ankietowych, m.in na temat sytuacji różnych grup zawodowych czy pokoleniowych; relacje o losie Żydów w innych prowincjach i gettach, listy przesiedleńców i przymusowych robotników. Znalazły się w nim wstępne tezy, ale też i gotowe opracowania, które miały się złożyć na dzieło zatytułowane „Dwa i pół roku” (w domyśle: wojny) - zagłada getta warszawskiego uniemożliwiła realizację tego zamierzenia. Zgromadzone zostały materiały organizacji konspiracyjnych, które w lecie 1942 r. utworzyły Żydowską Organizację Bojową (ŻOB) oraz teksty raportów alarmujących państwa alianckie o zagładzie ludności żydowskiej w okupowanej Polsce, od marca 1942 wysyłanych za pośrednictwem Delegatury do Rządu Polskiego w Londynie.

Inicjatorem i twórcą konspiracyjnego ośrodka był Emanuel Ringelblum (1900-1944) – historyk, pedagog, działacz społeczny. Zakorzeniony w kulturze polskiej, traktował dzieje Żydów jako integralny składnik historii Polski. Pisał po żydowsku i po polsku. Był absolwentem Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie też uzyskał tytuł doktora za rozprawę pt. Żydzi w Warszawie od czasów najdawniejszych do roku 1527. Był członkiem sekcji historycznej JiWO – Żydowskiego Instytutu Naukowego w Wilnie, gdzie traktowano język żydowski jako podstawowy, obok religii, czynnik narodotwórczy wśród Żydów Europy środkowo-wschodniej i prowadzono prekursorskie badania interdyscyplinarne z dziedzin ekonomii, socjologii, etnografii i historii Żydów; Ringelblum brał czynny udział w pracach warszawskiego oddziału tej instytucji, a metody badań zastosował potem w swoich pracach dokumentujących zagładę Żydów: jej preludium w Zbąszyniu w 1938 r. po tzw. nocy kryształowej, a następnie w Warszawie okupowanej przez hitlerowców, w końcu – w getcie.

22 listopada 1940 r., w tydzień po zamknięciu getta, Emanuel Ringelblum zorganizował spotkanie z przyszłymi współpracownikami w swoim mieszkaniu przy ul. Leszno 18. Ustalono wówczas strukturę konspiracyjnego ośrodka i koncepcję jego działalności, której celem były wszechstronne badania i dokumentacja dziejów i sytuacji Żydów w Polsce pod okupacją hitlerowską w latach II wojny światowej. Później spotykano się m.in. również w budynku Głównej Biblioteki Judaistycznej (obecnej siedzibie ŻIH), gdzie do marca 1942 r. miały swoją siedzibę jawne żydowskie organizacje charytatywne. Posiedzenia miały miejsce zwykle w soboty, toteż przyjęto dla nich kryptonim: Oneg Szabat, co w tym przypadku oznaczało: radość sobotnich spotkań. Gromadzone stopniowo zbiory Archiwum umieszczano zapewne w wielu miejscach.

W połowie lipca 1942 polskie podziemie uprzedzało o zagrożeniu ludności getta warszawskiego masowymi deportacjami. Kierownictwo Oneg Szabat podjęło wówczas decyzję o ukryciu zbiorów. Udało się to częściowo zrealizować dopiero 3 sierpnia, kiedy już 13. dzień z rzędu hitlerowcy wywozili z getta po 6-10 tysięcy osób do obozu zagłady w Treblince. Współpracownicy Archiwum, Izrael Lichtensztajn z uczniami Nachumem Grzywaczem i Dawidem Graberem zapakowali dokumenty do 10 metalowych skrzynek i ukryli w schowku pod budynkiem szkoły przy ul. Nowolipki 68.

Członkowie Oneg Szabat, którym udało się uniknąć wywózki i śmierci w lecie 1942, w następnych miesiącach w tzw. getcie szczątkowym kontynuowali gromadzenie materiałów. W dniach 18-22 stycznia 1943, kolejna „akcja” hitlerowców, a także samoobrona ze strony bojowców ŻOB, pociągnęły za sobą dalsze ofiary. W końcu lutego 1943 r. drugą część materiałów Archiwum, włożono do 2 baniek po mleku i umieszczono także w piwnicy na Nowolipkach 68, po czym kryjówkę zamurowano. Trzecią partię materiałów ukryto przy ul. Świętojerskiej 34 ostatniej nocy przed powstaniem w getcie warszawskim 19 kwietnia 1943 r.

Pierwsza część Archiwum została odszukana 18 września 1946 według wskazówek Hersza Wassera. Na część drugą natrafiono w czasie prac ziemnych 1 grudnia 1950 r. W pobliżu miejsca, gdzie miała być część trzecia, odnaleziono tylko plik zniszczonych kartek – fragment dziennika Szmuela Wintera, członka Oneg Szabat.

Zespół akt konspiracyjnego archiwum getta warszawskiego, spakowanych w pośpiechu w przypadkowej kolejności, jest przedmiotem żmudnej pracy badawczej archiwistów i naukowców. Ta praca prowadzi do ustaleń pozwalających coraz wszechstronniej poznać i wykorzystać ocalałe materiały do badań nad historią Żydów i ich zagłady. W obecnym stanie opracowania zbiór liczy 1692 jednostki archiwalne, z których każda zawiera od jednego do kilkunastu różnorodnych dokumentów: od pojedynczych kartek do wielostronicowych opracowań. Dokumenty są w językach: polskim, żydowskim, niemieckim i hebrajskim. Rękopisy i maszynopisy, także ich kopie odręczne i maszynowe stanowią przeważającą większość zbioru; są tu pliki kartek różnego rodzaju i formatu; do pisania wykorzystywano makulaturę i przedwojenne blankiety firmowe. Pisano najczęściej atramentem lub ołówkiem kopiowym. Niektóre notatki przepisywano, nieraz w kilku kopiach. W zbiorze znalazło się kilkadziesiąt fotografii, a także akwarele, rysunki, prasa konspiracyjna z getta i spoza getta. W sumie jest to około 30 000 kart. W 1999 r. Komitet UNESCO, w uznaniu niezwykłej wartości tego zespołu świadectw, podjął decyzję o umieszczeniu go na liście „Pamięć Świata” (Memory of the World).

Archiwum Ringelbluma stanowi najważniejszą część zbiorów archiwalnych Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie. Dokumenty są konserwowane i przechowywane zgodnie ze światowymi standardami. Dzięki Muzeum Holokaustu w Waszyngtonie oraz Fundacji Ronalda S. Laudera z Nowego Jorku od 1990 r. działa w Instytucie nowocześnie wyposażone laboratorium konserwacji papieru. Dokumenty są udostępniane badaczom w postaci kserokopii lub mikrofilmów, wykonywanych w pracowni zmodernizowanej w 1993 r., również dzięki pomocy Muzeum Holokaustu.