Synagogen Gemeinde zu Breslau (Gmina Żydowska we Wrocławiu). 1852 - 1944

Sygnatura Wielkość w metrach bieżących Liczba jednostek Plik
105 30 m b. 1325 Pobierz

Dzieje twórcy: Gmina Żydowska we Wrocławiu istniała już w XI w. Tu znaleziono najstarszy (z 1203 r.) nagrobek żydowski na naszych ziemiach. Gmina, szczycąca się sławą znaczącego ośrodka nauki, kultury i oświaty żydowskiej, przestała istnieć w 1938 r. Żydowscy mieszkańcy miasta podzielili los innych ofiar holokaustu.
Archiwum Gminy Żydowskiej we Wrocławiu utworzono w 1924 r. Jego twórcą i kierownikiem był dr Aron Hoeffer, rabin z Koźmina w Poznańskiem (zmarł 3.12.1938 po przeprowadzonej przez nazistów „rewizji” w jego mieszkaniu). Archiwum mieściło się w budynku gminy przy Wallstrasse 9 (dziś ul. Włodkowica). Przejęło wrocławskie akta kahalne sięgające końca XVIII w. oraz rozpoczęło gromadzenie akt innych gmin na Śląsku, a także akt stowarzyszeń żydowskich oraz osób prywatnych. W marcu 1938 r. komisja gestapo, na czele której stał kierownik urzędu rasowo-politycznego dr Arlt, orzekła konfiskatę archiwum. W listopanie 1938 r. ostatecznie zamknięto magazyny wraz z biurami zarządu gminy. Część archiwum cudem ocalało, być może w związku z nazistowską dyrektywą gromadzenia danych dla RSHA czy Instytutu Badań nad Kwestią Żydowską (Institut zur Erforschung der Judenfrage). Akta, ukryte w budynkach zarządu cmentarnego we Wrocławiu, przejęte w 1947 r. ze zbiorów Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej.
Zawartość: Akta Gminy Żydowskiej we Wrocławiu, m.in..
- protokoły posiedzeń Zarządu 1922–1939;
- korespondencja Zarządu (1796–1939) z urzędami, gminami i związkami żydowskimi oraz osobami prywatnymi;
w tym m.in.:
- korespondencja w sprawach opieki nad uchodźcami z Rosji, Rumunii, Galicji, Kongresówki 1867–1874, 1882–1907, 1914–1930,
- dokumentacja przygotowań do III Zjazdu Związku Niemieckich Żydów w 1909 r., Okręgowego Związku Pruskich Gmin Żydowskich we Wrocławiu 1926–1931, korespondencja z Niemieckim Związkiem Gmin Żydowskich 1914–1924, korespondencja w sprawach emigracji 1934–1939;
- wykazy tzw. Stammnumeranten i członków gminy [1792] 1814–1847, 1933; baza komputerowa liczy ponad 30 tys. nazwisk;
- dokumentacja wyborów do władz gminy 1828–1900, 1925–1930;
- inwestycje gminne: sprawy kupna, najmu i utrzymania nieruchomości;
- akta komisji działających przy Zarządzie gminy, w tym
- Komisjia Religijna. 1839–1924, dokumentacja związana z obsadzeniem stanowiska rabinów 1823–1843, 1882–1894, sprawy dotyczące synagog;
- Komisja Pomocy Ubogim 1851–1899;
- akta personalne pracowników gminy i urzędów gminy 1872–1942;
- fundacje, legaty, testamenty na rzecz gminy, szpitala, szkół i in. 1789–1790, 1813–1919;
- dokumenty dotyczące zaślubin 1868–1869, 1891–1930;
- materiały genealogiczne 1832–1839, 1903–1937;
- akta szpitala gminy 1818–1942, w tym:
protokoły obrad zarządu szpitala 1864–1888,
korespondencja zarządu szpitala 1818–1884,
akta pracowników szpitala 1916–1942,
wykazy i dokumentacja pacjentów 1832–1840, 1881–1938
- administracja i finanse gminy 1801–1811, 1831–1856, 1923–1926
przychody i wydatki 1863, 1893–1910
korespondencja w sprawach finansowych 1814–1873, z bankami 1925–1930, w sprawach ubezpieczeń 1901–1935
wykazy podatników na rzecz gminy oraz listy dłużników 1866–1881, 1902–1932,
wykazy osób otrzymujących zapomogi,
sprawozdania o stanie majątku gminy 1930–1936, akta dotyczące sprzedaży posesji 1939–1940,
- dokumentacja związków samomopocy 1924–1936;
- spis przedmiotów skonfiskowanych przez nazistów 1942,
- akta biblioteki gminnej 1901–1902, 1910–1923, 1931–1933 (protokoły komisji bibliotecznej, ewidencja wypożyczonych książek i in.);
- spis akt archiwum gminy ok. 1833, 1928–1936;
- akta różnych organizacji, m.in.:
Związek Panien Żydowskich 1841–1917,
Żydowski Dom Sierot 1827–1906,
Towarzystwo Kobiet Żydowskich 1824–1846, 1930–1941,
Gesellschaft der Brüder [Towarzystwo Braci] 1816–1893,
Israelische Gesellschaft der Freunde [Izraelickie Towarzystwo Przyjaciół] — lista zbiorów Muzeum Żydowskiego we Wrocławiu z 1933
- Israelitische Kranken-Verpflegungs-Anstalt [Izraelicki Zakład Opieki nad Chorymi] (Chewra Kadysza) 1830–34, 1846–1895:
statuty 1897, 1907–1926, dokumentacja w sprawie pochówków 1842–1931;
- Jüdisches Theologisches Seminar zu Breslau und Fränckelsche Stiftung — [Żydowskie Seminarium Teologiczne we Wrocławiu i Fundacja im. Fraenkla] powstałe z inicjatywy rabina Abrahama Geigera w 1854 r. i finansowane przez Fundację Jonasa Fraenkla. Do 1903 r. seminarium opuściło 452 absolwentów. Zbiór ma objętość 47 j.a. i liczy 11267 stron [akta seminarium znajdują się też w Rosyjskiej Bibliotece Państwowej w Moskwie, w Nowym Jorku i Jerozolimie, a te, przechowywane od zakończenia wojny w Bibliotece Narodowej w Pradze, powróciły w grudniu 2004 r. do Wrocławia. Są to rękopisy i inkunabuły z lat 1284–1833 pochodzące w większości z kolekcji Leona Vita Saravala [1771–1851] z Triestu przekazanej bibliotece Żydowskiego Seminarium Teologicznego we Wrocławiu, są one własnością Zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej we Wrocławiu przekazaną w depozyt Działowi Rękopisów i Starodruków Biblioteki Uniwersytetu Wrocławskiego.].
- Projekty nagrobków na cmentarzu Cosel [bd., 1 m.b.].

W tym baza osobowa ponad 30.000 rekordów, m.in.: 
- Stammnumeranten. 1792–1800 (105/17–21); 
- członkowie gminy1933 (105/80–81); 
- żydowscy żołnierze w I wojnie światowej 1919 (105/147); 
- korzystający z pomocy socjalnej 1898–1902 (105/264); 
- uczennice szkoły pielęgniarskiej przy szpitalu gminy oraz 
pracownicy szpitala 1939–41 (105/729–730); 
- korzystający z pomocy zimowej 1940–41, 1106 rekordów (105/1290); 
- kartoteka prawdopodobnie emigracyjna Żydów z Wrocławia, 
 88 rekordów (105/1290a); 
- projekty nagrobków na cmentarzu Cosel. 1903–1941 — (105/572) 
(624 rekordy) [stara sygnatura 130]

Dokumenty można czytać na stronie Judaica europeana.

Wszystkie inwentarze
Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem