Synagogen Gemeinde zu Breslau (Gmina Żydowska we Wrocławiu). 1852 - 1944

Sygnatura Wielkość w metrach bieżących Liczba jednostek Plik
105 30 m b. 1325 Pobierz

Dzieje twórcy: Gmina Żydowska we Wrocławiu istniała już w XI w. Tu znaleziono najstarszy (z 1203 r.) nagrobek żydowski na naszych ziemiach. Gmina, szczycąca się sławą znaczącego ośrodka nauki, kultury i oświaty żydowskiej, przestała istnieć w 1938 r. Żydowscy mieszkańcy miasta podzielili los innych ofiar holokaustu.
Archiwum Gminy Żydowskiej we Wrocławiu utworzono w 1924 r. Jego twórcą i kierownikiem był dr Aron Hoeffer, rabin z Koźmina w Poznańskiem (zmarł 3.12.1938 po przeprowadzonej przez nazistów „rewizji” w jego mieszkaniu). Archiwum mieściło się w budynku gminy przy Wallstrasse 9 (dziś ul. Włodkowica). Przejęło wrocławskie akta kahalne sięgające końca XVIII w. oraz rozpoczęło gromadzenie akt innych gmin na Śląsku, a także akt stowarzyszeń żydowskich oraz osób prywatnych. W marcu 1938 r. komisja gestapo, na czele której stał kierownik urzędu rasowo-politycznego dr Arlt, orzekła konfiskatę archiwum. W listopadzie 1938 r. ostatecznie zamknięto magazyny wraz z biurami zarządu gminy. Po „Nocy Kryształowej” Archiwum przestało faktycznie funkcjonować. Część zbiorów (wykazy osobowe, księgi obrzezań, księgi cmentarne, listy członków gminy) została przez władze hitlerowskie wysłana do Berlina. Pozostałą część, po deportowaniu ostatnich wrocławskich Żydów i rozwiązaniu gminy w 1943 r., złożono w budynku gospodarczym jednego z cmentarzy żydowskich we Wrocławiu. Całkowicie zapomniana przez uchodzących z tego terenu hitlerowców (dzięki czemu ocalała) przekazana została w 1947 r. do zbiorów Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej.
Zawartość: Akta Gminy Żydowskiej we Wrocławiu, m.in..
- protokoły posiedzeń Zarządu 1922–1939;
- korespondencja Zarządu (1796–1939) z urzędami, gminami i związkami żydowskimi oraz osobami prywatnymi;
w tym m.in.:
- korespondencja w sprawach opieki nad uchodźcami z Rosji, Rumunii, Galicji, Kongresówki 1867–1874, 1882–1907, 1914–1930,
- dokumentacja przygotowań do III Zjazdu Związku Niemieckich Żydów w 1909 r., Okręgowego Związku Pruskich Gmin Żydowskich we Wrocławiu 1926–1931, korespondencja z Niemieckim Związkiem Gmin Żydowskich 1914–1924, korespondencja w sprawach emigracji 1934–1939;
- wykazy tzw. Stammnumeranten i członków gminy [1792] 1814–1847, 1933; baza komputerowa liczy ponad 30 tys. nazwisk;
- dokumentacja wyborów do władz gminy 1828–1900, 1925–1930;
- inwestycje gminne: sprawy kupna, najmu i utrzymania nieruchomości;
- akta komisji działających przy Zarządzie gminy, w tym
- Komisjia Religijna. 1839–1924, dokumentacja związana z obsadzeniem stanowiska rabinów 1823–1843, 1882–1894, sprawy dotyczące synagog;
- Komisja Pomocy Ubogim 1851–1899;
- akta personalne pracowników gminy i urzędów gminy 1872–1942;
- fundacje, legaty, testamenty na rzecz gminy, szpitala, szkół i in. 1789–1790, 1813–1919;
- dokumenty dotyczące zaślubin 1868–1869, 1891–1930;
- materiały genealogiczne 1832–1839, 1903–1937;
- akta szpitala gminy 1818–1942, w tym:
protokoły obrad zarządu szpitala 1864–1888,
korespondencja zarządu szpitala 1818–1884,
akta pracowników szpitala 1916–1942,
wykazy i dokumentacja pacjentów 1832–1840, 1881–1938
- administracja i finanse gminy 1801–1811, 1831–1856, 1923–1926
przychody i wydatki 1863, 1893–1910
korespondencja w sprawach finansowych 1814–1873, z bankami 1925–1930, w sprawach ubezpieczeń 1901–1935
wykazy podatników na rzecz gminy oraz listy dłużników 1866–1881, 1902–1932,
wykazy osób otrzymujących zapomogi,
sprawozdania o stanie majątku gminy 1930–1936, akta dotyczące sprzedaży posesji 1939–1940,
- dokumentacja związków samomopocy 1924–1936;
- spis przedmiotów skonfiskowanych przez nazistów 1942,
- akta biblioteki gminnej 1901–1902, 1910–1923, 1931–1933 (protokoły komisji bibliotecznej, ewidencja wypożyczonych książek i in.);
- spis akt archiwum gminy ok. 1833, 1928–1936;
- akta różnych organizacji, m.in.:
Związek Panien Żydowskich 1841–1917,
Żydowski Dom Sierot 1827–1906,
Towarzystwo Kobiet Żydowskich 1824–1846, 1930–1941,
Gesellschaft der Brüder [Towarzystwo Braci] 1816–1893,
Israelische Gesellschaft der Freunde [Izraelickie Towarzystwo Przyjaciół] — lista zbiorów Muzeum Żydowskiego we Wrocławiu z 1933
- Israelitische Kranken-Verpflegungs-Anstalt [Izraelicki Zakład Opieki nad Chorymi] (Chewra Kadysza) 1830–34, 1846–1895:
statuty 1897, 1907–1926, dokumentacja w sprawie pochówków 1842–1931;
- Jüdisches Theologisches Seminar zu Breslau und Fränckelsche Stiftung — [Żydowskie Seminarium Teologiczne we Wrocławiu i Fundacja im. Fraenkla] powstałe z inicjatywy rabina Abrahama Geigera w 1854 r. i finansowane przez Fundację Jonasa Fraenkla. Do 1903 r. seminarium opuściło 452 absolwentów. Zbiór ma objętość 47 j.a. i liczy 11267 stron [akta seminarium znajdują się też w Rosyjskiej Bibliotece Państwowej w Moskwie, w Nowym Jorku i Jerozolimie, a te, przechowywane od zakończenia wojny w Bibliotece Narodowej w Pradze, powróciły w grudniu 2004 r. do Wrocławia. Są to rękopisy i inkunabuły z lat 1284–1833 pochodzące w większości z kolekcji Leona Vita Saravala [1771–1851] z Triestu przekazanej bibliotece Żydowskiego Seminarium Teologicznego we Wrocławiu, są one własnością Zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej we Wrocławiu przekazaną w depozyt Działowi Rękopisów i Starodruków Biblioteki Uniwersytetu Wrocławskiego.].
- Projekty nagrobków na cmentarzu Cosel [bd., 1 m.b.].

W tym baza osobowa ponad 30.000 rekordów, m.in.: 
- Stammnumeranten. 1792–1800 (105/17–21); 
- członkowie gminy1933 (105/80–81); 
- żydowscy żołnierze w I wojnie światowej 1919 (105/147); 
- korzystający z pomocy socjalnej 1898–1902 (105/264); 
- uczennice szkoły pielęgniarskiej przy szpitalu gminy oraz 
pracownicy szpitala 1939–41 (105/729–730); 
- korzystający z pomocy zimowej 1940–41, 1106 rekordów (105/1290); 
- kartoteka prawdopodobnie emigracyjna Żydów z Wrocławia, 
 88 rekordów (105/1290a); 
- projekty nagrobków na cmentarzu Cosel. 1903–1941 — (105/572) 
(624 rekordy) [stara sygnatura 130]

Dokumenty można czytać na stronie www.cbj.jhi.pl

Wszystkie inwentarze
Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem