Organizacje syjonistyczne. 1927, 1945-1950

Sygnatura Wielkość w metrach bieżących Liczba jednostek Plik
333 6 m b. 601 Pobierz

Dzieje twórcy: Ha-Szomer ha-Cair - Lewicowa syjonistyczna organizacja młodzieży o charakterze pionierskim. Jej zalążki powstały w Galicji przed I wojną światową. Zjazd założycielski organizacji w Polsce odbył się w 1917 r. w Częstochowie. Jej członkowie zobowiązani byli do pracy na rzecz idei palestyńskiej, opanowania języka hebrajskiego, przygotowywania się do pracy (głównie na roli) w Palestynie. Tworzyli kibuce palestyńskie, działali na rzecz emigracji. Organizacja wchodziła w skład Światowej Federacji Ha-Szomer ha-Cair. W 1935 r. liczyła 70 tys. członków. Podczas II wojny jej członkowie odegrali ogromną rolę w działalności żydowskiego podziemia. Po wojnie organizacja wchodziła w skład CKŻP, a jednocześnie była zaangażowana w organizowanie nielegalnej emigracji do Palestyny (Bricha). Na bazie tej organizacji w 1946 r. powstała w Łodzi Żydowska Partia Robotnicza Ha-Szomer ha-Cair. Liczyła ona ok. 1,5 tys. członków. Prowadziła kibuce, domy dziecka, organizowała kolonie letnie, tworzyła szkolnictwo hebrajskie, wydawała prasę młodzieżową. W 06. 1949 r. na II Nadzwyczajnym Zjeździe partii zdecydowano o połączeniu z Poalej Syjon i utworzeniu Zjednoczonej Żydowskiej Partii Robotniczej Poalej Syjon - Ha-Szomer ha-Cair, którą Ministerstwo Administracji Publicznej rozwiązało 1.02.1950 r. Materiały archiwalne trafiły do ŻIH po 1950 r.
Zawartość: 1. Materiały ogólne:
- okólniki, instrukcje, Warszawa 1949,
- korespondencja likwidacyjna 1950;
2. Materiały z Łodzi: okólniki, instrukcje, biuletyny, wydawnictwa 1947-1949.

Dzieje twórcy: Żydowska Syjonistyczno-Socjalistyczna Partia Robotnicza Poalej Syjon-Hitachdut w Polsce powstała 17.07.1947 r. w wyniku połączenia prawego skrzydła działającej od 1920 r. robotniczej partii syjonistycznej Poalej Syjon - Prawica oraz istniejącej od 1922 r. partii "Hitachdut". Obie opowiadały się za masową emigracją do Palestyny, zbudowaniem tam społeczeństwa w oparciu o kulturę hebrajską, w Polsce stawiały na produktywizację ludności i krzewienie kultury hebrajskiej. Na czele partii stanął J. Sack. Partię zlikwidowano w 12.1949 r. decyzją Ministerstwa Administracji Publicznej. Materiały archiwalne trafiły do ŻIH po 1949 r.
Zawartość: 1. Materiały ogólne:
- statut Poalej Syjon Hitachdut 1947,
- biuletyny, okólniki, komunikaty, odezwy 1947-1949,
- korespondencja CK z zagranicą 1948-1949,
- lista członków 1949;
2. Materiały organizacji terenowych:
- korespondencja, okólniki, Bielawa 1948,
- korespondencja, Chojnów 1947-1949,
- korespondencja, Dzierżoniów 1947-1949,
- korespondencja, Gdańsk 1947-1948,
- korespondencja, Gliwice 1947-1949,
- korespondencja, Katowice 1947-1949,
- korespondencja, Kraków 1947-1949,
- korespondencja, Legnica 1948-1949,
- korespondencja, Lublin 1948,
- korespondencja, Opole 1947-1948,
- korespondencja, Przemyśl 1947-1948,
- korespondencja, Szczecin 1947-1948,
- korespondencja, Świdnica 1947-1948,
- korespondencja, Wałbrzych 1947-1949,
- korespondencja, Warszawa 1947-1949,
- korespondencja, Wrocław 1947-1949,
- korespondencja, Ząbkowice 1947-1949,
- korespondencja, Ziębice 1947-1948;
3. Plany obrony kibuców, Bytom, Bielsko, bd;
4. Komunikaty Hagany (organizacji szkolenia żołnierzy żydowskich) 1948.

Dzieje twórcy: Zjednoczenie Syjonistów Demokratów "Ichud" w Polsce - partia ogólnosyjonistyczna powstała po II wojnie światowej na rzecz wspólnego działania syjonistów wszystkich kierunków. Jej podstawowym celem było utworzenie państwa żydowskiego w Palestynie (naczelny postulat Światowej Organizacji Syjonistycznej). W Polsce działała w latach 1944-1949. Skupiając ponad 7 tys. członków stała się po wojnie najliczniejszą partią żydowską w Polsce. "Ichud" [hebr. Zjednoczenie] koncentrował się na pomocy na rzecz emigracji do Palestyny, na organizowaniu czasowego pobytu w Polsce repatriantom z ZSRR, prowadził świetlice, kluby, biblioteki, domy dziecka, kibuce. Z partią związana była organizacja młodzieży Ha-Noar ha-Cijoni "Akiba", Akademicki Związek Syjonistów Demokratów, partia kobiet WIZO i sekcja żołnierzy Maawak. "Ichud" zlikwidowano z dniem 1.01.1950, decyzją Ministerstwa Administracji Publicznej. Materiały archiwalne trafiły do ŻIH wraz z likwidacją partii po 1950 r.
Zawartość: Zespó? zawiera:
I. Materiały ogólne:
- materiały I Zjazdu Krajowego "Ichud", Wrocław, 11.1946,
- protokoły posiedzeń Centralnego Komitetu i Rady Naczelnej, okólniki 1946 - 1948,
- biuletyn "Ichud" 1946-1949,
- korespondencja z partią "Ichud" w Tel Awiwie 1947-1948,
- Biuletyn Informacyjny Ichud, wydawnictwa, broszury, Tel Awiw 1949,
- Biuletyn Żydowskiej Agencji dla Palestyny, Jerozolima 1947-1949,
- biuletyny Ambasady Izraela, Warszawa 1948-1949,
- korespondencja z Urzędem Palestyńskim, Warszawa 1947-1948;
II. Materiały okręgów (gelile) i oddziałów lokalnych (snify):
- korespondencja, lista członków, Bytom 1946-1949,
- korespondencja, Częstochowa [1945] 1946-1949,
- okólniki, lista członków, Dzierżoniów 1946-1947,
- korespondencja, Gdańsk 1946,
- korespondencja i lista członków, Jelenia Góra 1947,
- korespondencja, Katowice 1946-1948,
- korespondencja, Kłodzko 1946-1949,
- korespondencja, Lubań 1949,
- korespondencja, sprawy organizacyjne, lista członków, materiały różne, Łódź. 1946-1948,
- korespondencja, Szczecin 1947,
- korespondencja, Świdnica 1949,
- posiedzenia zarządu powiatowego, korespondencja, Wałbrzych 1946- 1949,
- korespondencja, Warszawa i okręg warszawski 1945-1949,
- korespondencja, Włocławek 1947,
- korespondencja, biuletyny Wrocław 1946 -1949.

Dzieje twórcy: Żydowska Socjalistyczna Partia Robotnicza Poalej Syjon - robotnicza partia syjonistyczna o umiarkowanych poglądach socjalistycznych powstała w 1922 r., następnie połączyła się z Ceirej Syjon, Dror, Hitachdut i in., tworząc w efekcie w 1933 r. Zjednoczoną Partię Hitachdut Poalej-Syjon. Opowiadała się za autonomią narodową świecką i kulturalną gminy żydowskiej. Uznawała supremację języka hebrajskiego w Palestynie, w Polsce zaś podkreślała konieczność nauki języka jidysz w stopniu pozwalającym na używanie go w życiu codziennym.
Po wojnie opowiadała się za masową emigracją Żydów z Polski, brała udział w pracach Brichy, prowadziła szkolenia przyszłych żołnierzy armii żydowskiej (Hagany), zakładała żydowskie ośrodki produktywizacji, kibuce, szkoły z językiem hebrajskim. Z partią była związana organizacja młodzieży Dror. 17.07.1947 r. jej prawe skrzydło połączyło się z Syjonistyczo Socjalistyczną Partią Pracy "Hitachdut" [hebr.: Związek] w Polsce, na czele której stanął dotychczasowy przywódca PC Józef Sack. Partię zlikwidowano w 12.1949 r. dezyzją Ministerstwa Administracji Publicznej. Materiały archiwalne trafiły do ŻIH po 1949 r.
Zawartość: 1. Statut Poalej Syjon, Łódź 1946,
2. Okólniki, odezwy, korespondencja, Łódź 1945-1946.

Dzieje twórcy: Poalej Syjon-Lewica - partia powstała w 1920 r. w wyniku rozłamu na V konferencji Światowego Związku Poalej Syjon. Domagała się stworzenia autonomicznych instytucji żydowskich w Polsce, wyłączenia spraw wyznaniowych spod kompetencji gmin, uznania języka jidysz za narodowy język Żydów w Polsce. Popierała emigrację do Palestyny, opowiadając się za stworzeniem tam socjalistycznego społeczeństwa żydowskiego. Podczas II wojny światowej jej aktywność była kontynuowana w gettach i po tzw. aryjskiej stronie. Po wojnie liczyła ok. 2 tys. członków. Na jej czele stał KC (przewodniczący Adolf Berman). Podlegały mu komitety wojewódzkie i okręgowe (w 15 ośrodkach) oraz terenowe (w ok. 30 ośrodkach). Prowadzono ponad 20 kibuców i 15 spółdzielni produkcyjnych, wydawano prasę, prowadzono działalność pomocową. 19.10.1947 r. PS-L i lewe skrzydło PS-P utworzyły Zjednoczoną Żydowską Partię Robotniczą "Poalej Syjon". Z partią była związana organizacja młodzieżowa Borochow Jugnt. Materiały archiwalne trafiły do ŻIH po 1949 r., po likwidacji partii.
Zawartość: 1. Materiały propagandowe, broszury, biuletyny, odezwy 1945-1947;
2. Materiały oddziałów terenowych:
- korespondencja, Wałbrzych 1946-1949.

Dzieje twórcy: Dror [hebr. Wolność] - socjalistyczna syjonistyczna młodzieżowa organizacja powstała w Polsce w 1938 r. z połączenia He-Chaluc ha-Cair i Frajhajt. Podczas wojny piękną kartę stanowiła jego działalność w gettach, zwłaszcza w getcie warszawskim, białostockim, wileńskim, krakowskim. Dror, obok Ha-Szomer ha-Cair i Akiby, należał do założycieli ŻOB. Po wojnie zakładał ośrodki pruktywizacji, wydawał prasę, wspierał działalność funduszy na rzecz Palestyny. Czołowi działacze: Icchak Cukierman, Cywia Lubetkin. W 10.1947, po połączeniu Poalej Syjon-Lewica z lewym skrzydłem PS-Prawica i powstaniu Zjednoczonej Żydowskiej Partii Robotniczj "Poalej Syjon", zjednoczyły się także związane z tymi partiami organizacje młodzieżowe: Borochow Jugent i większa część Dror, tworząc Dror-Borochow Jugent (niewielka grupa członków Dror przeszła do Gordonii). Organizacja miała placówki w 30 miastach, wydawała prasę. Została zlikwidowana decyzją Ministerstwa Administracji Publicznej z 1.12.1949 r. Materiały archiwalne trafiły do ŻIH po 1949 r.
Zawartość: Biuletyny, okólniki, Łódź 1946-1949.

Dzieje twórcy: Zjednoczenie Młodzieży Syjonistycznej Ha-Noar ha-Cijoni "Akiba" - młodzieżowa organizacja syjonistyczna związana z radykalnym skrzydłem ogólnego syjonizmu, odwołująca się do metody skautowej. Powstała w Polsce w 1932 r., w 1935 r. połączona z Agudat ha-Noar ha-Iwri "Akiba" i Hitadrut Akademim Cijonim (Akademicki Związek Syjonistyczny). Skupiała w tym czasie 22 tys. osób w 320 "gniazdach". Przygotowywała młodzież do pracy na roli, włączała ją w dzieło odrodzenia języka i kultury hebrajskiej oraz budowę żydowskiej siedziby narodu żydowskiego w Palestynie. W 1938 r. wezwała ruch chalucowy do zjednoczenia na płaszczyźnie programowej Światowej Organizacji Syjonistycznej. W czasie wojny działała m.in. w getcie w Warszawie i Wilnie. Po wojnie, związana z partią "Ichud" , zorganizowała kilkadziesiąt kibuców, domy dziecka, kolonie letnie. Działała na rzecz emigracji. Władzą zwierzchnią była Naczelna Komenda Młodzieży Chalucowej. Organizacja uległa likwidacji na mocy decyzji Ministerstwa Administracji Publicznej z dniem 1.01.1950. Materiały archiwalne trafiły do ŻIH po 1950 r.
Zawartość: 1. Materiały ogólne:
- okólniki Naczelnej Komendy Młodzieży Chalucowej, nr 1-71,
- korespondencja Naczelnej Komendy, Łódź 1946-1949,
- materiały VI i VII Zjazdu, Dzierżoniów 1948,
- biuletyny, wydawnictwa chalucowe 1947-1949,
2. Materiały oddziałów terenowych 1946-1949:
- okólniki Komendy Okręgowej Dolnego Śląska 1946-1949,
- korespondencja (Bytom, Dzierżoniów, Katowice, Kłodzko, Świdnica, Świebodzice, Wałbrzych, Wrocław, Ząbkowice).

Dzieje twórcy: He-Chaluc (Pionier) - ponadpartyjna organizacja o charakterze pionierskim dla młodzieży powyżej 18 lat. Istniała w Polsce od 1919 r. Jej zadaniem było zawodowe i ideologiczne przygotowanie do wyjazdu do Palestyny, działanie na rzecz odrodzenia kultury i języka hebrajskiego. W 1930 r. liczyła 23 tys. członków. W czasie wojny chaluce byli aktywnymi działaczami podziemia i ruchu oporu w gettach. Organizację reaktywowano w 1945 r. Skupiała ona Ha-Szomer ha-Cair, Dror, Gordonię i Borochow Jugent. Uczestniczyła w organizowaniu Brichy (masowej nielegalnej emigracji), wychowywała młodzież w duchu syjonistyczno-socjalistycznym, zakładała warsztaty rzemieślnicze, farmy rolnicze, świetlice, organizowała szkolenia zawodowe, biblioteki, uniwersytet ludowy, kółka samokształceniowe. Władzę naczelną tworzyły Rada Główna i Komitet Centralny. W 1947 r. było 3,3 tys. chaluców zgrupowanych w 45 kibucach. Organizację zlikwidowano z dniem 1.01.1950. Materiały archiwalne trafiły do ŻIH po 1950 r.
Zawartość: 1. Materiały ogólne 1945-1949:
- rejestracja,
- statut organizacji,
- materiały Nadzwyczajnego Zjazdu 1949,
- korespondencja.

Dzieje twórcy: Histadrut ha-Noar ha-Amamit he-Chalucit "Gordonia"- pionierska organizacja młodzieżowa związana z partią Hitachdut założona w Galicji w 1923 r. Nawiązywała do idei propagowanych przez A.D. Gordona (1859-1922), stając się ruchem o światowym zasięgu. Jego celem była budowa ojczyzny, produktywizacja, renesans kultury hebrajskiej, a celem indywidualnym osobiste spełnienie przez emigrację do Palestyny (alija) i kolektywną pracę. Gordonia prowadziła ośrodki szkoleniowe przygotowujące do emigracji pionierskiej do Palestyny, wydawała prasę młodzieżową. Związane z nią były kluby sportowe Makabi. W Polsce podczas wojny jej członkowie brali udział w żydowskim podziemiu politycznym i oporze zbrojnym. Po wojnie w He-Chaluc stanowiła najsilniejszą organizację młodzieżową. Prowadziła ośrodki produktywizacji, kibuce, wydawała prasę. Została rozwiązana w 1949 r. decyzją Ministerstwa Administracji Publicznej. Materiały archiwalne trafiły do ŻIH po 1949 r.
Zawartość: Korespondencja ogólna 1946-1949.

Dzieje twórcy: WIZO - kobieca organizacja syjonisrtyczna utworzona w Londynie w 1920 r. W Polsce istniała od 1925 r. Po wojnie przewodniczącą WIZO w Polsce była F. Gruenberg. Materiały archiwalne trafiły do ŻIH po 1949 r.
Zawartość: 1. Materiały ogólne 1946-1949:
- okólniki, biuletyny informacyjne Zarządu Głównego 1946-1947,
- korespondencja ogólna 1946-1948,
- wydawnictwa, periodyki WIZO w Tel Awiwie i Londynie 1946-1949;
2. Materiały oddziałów wojewódzkich 1946-1948:
- korespondencja. 1946-1948 (Dzierżoniów, Gliwice, Lublin, Łódź, Sopot, Szczecin, Warszawa, Wrocław).

Dzieje twórcy: Żydowski Klub Sportowy Makabi o nazwie nawiązującej do tradycji Judy Machabeusza. Związany był z ogólnym syjonizmem, rozwijał się w Europie od końca XIX w. W 1921 r. ruch ten utworzył Światowe Zrzeszenie Makabi. Siedzibą centrali w Polsce utworzonej w 1926 r. było Bielsko. W 1938 r. nazwę tę nosiło ponad 20 klubów, łącznie skupiał on 158 stowarzyszeń. Zostały one reaktywowane po wojnie. Materiały archiwalne trafiły do ŻIH po 1949 r.
Zawartość: Materiały organizacyjne Łódź 1946-1947:
- statut,
- sprawozdania z działalności,
- deklaracje członkowskie,
- korespondencja.

Dzieje twórcy: Żydowski Fundusz Narodowy (Keren Kajemet le-Israel) - fundusz utworzony w 1901 r. na Światowym Kongresie Syjonistycznym na rzecz zakupu i zagospodarowania ziemi w Palestynie. Z jego środków finansowano także rozbudowę Tel Awiwu, powstawanie szkół i działalność Biura Palestyńskiego Organizacji Syjonistycznej. Od 1922 r. centrala Funduszu Narodowego mieściła się w Jerozolimie. W Polsce przed wojną gromadzono środki na rzecz Funduszu w 800 miejscowościach. Wznowił działalność w czerwcu 1946 r., aktywny był w 39 miastach. Organizował zbiórki podczas uroczystości żydowskich, w synagogach, prowadził specjalne akcje pozyskiwania datków. Fundusz wspierał także partie i organizacje syjonistyczne w Polsce, Brichę, pomagał w sprawach spadkowych i reprywatyzacyjnych. Działał do 1950 r.
Siedziba centrali polskiej mieściła się w Łodzi. Materiały archiwalne trafiły do ŻIH po 1950 r.
Zawartość: 1. Materiały ogólne polskiej centrali w Łodzi 1946-1949:
- statut,
- protokoły, sprawozdania, uchwały, rezolucje,
- biuletyny, odezwy, pisma okólne Biura Centralnego,
- dokumenty organizacyjne,
- korespondencja ogólna z zarządami terenowymi, instytucjami, organizacjami żydowskimi, osobami prywatnymi,
- korespondencja centrali w Polsce z Biurem Głównym w Jerozolimie i zagranicznymi komitetami KKL,
- korespondencja Wydziału Prawnego centrali w Polsce z Wydziałem Majątków Żydowskich w Diasporze w Tel Awiwie,
- odpisy spraw spadkowych, akta notarialne, spisy pełnomocnictw, zaświadczenia,
- plakaty, materiały propagandowe,
- finanse;
2. Materiały oddziałów terenowych 1946-1949:
- protokoły posiedzeń zarządów terenowych 1946-1948,
- zbiórki pieniężne w oddziałach 1946-1949,
- korespondencja.

Dzieje twórcy: Keren ha-Jesod - Towarzystwo Odbudowy Palestyny - instytucja finansująca działalność Agencji Żydowskiej dla Palestyny utworzona w Londynie w 1920 r. W 1926 r. jej siedzibę przeniesiono do Jerozolimy. W Polsce swą przedwojenną działalność wznowiła w 1947 r. Jej pracą kierowało w Łodzi Biuro Krajowe. Wspierała partie i organizacje syjonistyczne w Polsce, działała na potrzeby Brichy, urządzała zbiórki pieniężne na budowę siedziby narodu żydowskiego w Palestynie, a następnie państwa Izrael. Działała w Polsce w 28 miastach do 1950 r. Materiały archiwalne trafiły do ŻIH po 1950 r.
Zawartość: 1. Materiały ogólne 1947-1950:
- statut Keren ha-Jesod 1948,
- referaty, biuletyny 1948-1949,
- korespondencja z Biurem Głównym w Jerozolimie 1947-1949,
- korespondencja centrali w Polsce z państwowymi urzędami i instytucjami centralnymi oraz organizacjami żydowskimi,
- dokumenty dotyczące spraw spadkowych,
- materiały propagandowe: druki, odezwy, afisze, fotografie, artykuły prasowe;
2. Materiały komitetów terenowych 1947-1949:
- korespondencja, wykazy ofiarodawców, potwierdzenia wpłaty, raporty kasowe w następujących miastach:
Będzin , Biały Kamień, Białystok , Bielawa, Bielsko, Bolkowo, Bydgoszcz, Bytom, Chojnów, Chorzów, Cieszyn, Częstochowa, Dzierżoniów, Gdańsk, Gliwice, Głuszyce, Jawor, Jelenia Góra, Kalisz, Kamienna Góra, Katowice, Kielce, Kłodzko, Kraków, Legnica, Lubań, Lublin, Łódź, Mieroszów, Niemcza, Opole, Pieszyce, Pilawka, Płock, Przemyśl, Radom, Sosnowiec, Szczecin, Strzegom, Świebodzin, Świdnica, Tarnów, Wałbrzych, Warszawa, Włocławek, Zabrze, Ząbkowice, Ziębice, Złotoryja, Żary.

Dzieje twórcy: Żydowskie Stowarzyszenie Oświatowo-Kulturalne "Tarbut" - stowarzyszenie kulturalno-oświatowe związane z Organizacją Syjonistyczną powstało w Rosji w 1917 r. Najsilniejsze było w Polsce, gdzie działało od 1919 r. , mając oddziały w blisko 300 miejscowościach. Tarbut był organizacją świecką zwalczającą tradycyjną szkołę żydowską, promował nowoczesną kulturę hebrajską, wychowywał w duchu zaangażowania w tworzenie podwalin pod przyszłą państwowość żydowską. Język hebrajski pełnił w placówkach Tarbut rolę żywej mowy codziennej. W roku 1934/1935 placówki Tarbut kształciły blisko 45 tys. uczniów. Czynne były 72 przedszkola, 183 szkoły powszechne, 9 ponadpodstawowych, 1 szkoła rolnicza i 4 seminaria nauczycielskie . W czasie wojny w wielu gettach prowadził Tarbut tajne nauczanie. Reaktywowany w 1945 r. zorganizował 13 szkół, zlikwidowanych ostatecznie w 1949 r. Materiały archiwalne trafiły do ŻIH po 1949 r.
Zawartość: Materiały Komitetu Opiekuńczego Prywatno-Koedukacyjnych Kursów Szkolnych "Tarbut", Kraków 1949.

Dzieje twórcy: Szkoła hebrajska im. Chaima Nachmana Bialika - materiały szkoły żydowskiej w Legnicy z językiem hebrajskim, zlikwidowanej w 1949 r. Trafiły do ŻIH po 1949 r.
Zawartość: Materiały ogólne, Legnica 1949:
- sprawozdania z działaności szkoły,
- korespondencja ogólna.

Wszystkie inwentarze
Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem