Jüdische Gemeinde zu Berlin (Gmina Żydowska w Berlinie). [1672] 1775 – 1938

Sygnatura Wielkość w metrach bieżących Liczba jednostek Plik
101 2 m b. 81 Pobierz

Dzieje twórcy: Początki obecności Żydów w Berlinie sięgają lat czterdziestych XIII w. Jednakże powstałe wówczas skupisko było niewielkie, a kres jego istnieniu położyły prześladowania. Ponownie Żydzi zaczęli napływać do miasta w 1671 r., czego konsekwencją było powstanie gminy. W 1750 r. mieszkało w Berlinie 2190 Żydów, jednak ich liczba dynamicznie wzrastała wraz z rozwojem miasta. W 1910 r. Berlin liczył ponad 140 tys. Żydów, którzy stanowili 4% mieszkańców miasta. Wielu z nich postrzegało swoją żydowskość jedynie w aspekcie przynależności do wspólnoty wyznaniowej. W 1933 r. Gmina Żydowska w Berlinie liczyła ok. 160 tys. członków. Na skutek antysemickiej polityki władz nazistowskich w latach 1933–1939 populacja Żydów w Berlinie zmalała do 80 tys., pomimo przeniesienia do Berlina Żydów z innych części Niemiec. Podczas Nocy Kryształowej (9–10.11.1938 r.) spłonęła większość berlińskich synagog, a sklepy i domy żydowskie zostały splądrowane. Dziesiątki Żydów zginęło, a kilka tysięcy zesłano do obozów koncentracyjnych, zwłaszcza Sachsenhausen. Od października 1941 r. do kwietnia 1943 r. resztki Żydów berlińskich (ok. 60 tys.) zostały wywiezione do gett i obozów zagłady we wschodniej Europie.
Już w 1906 r. powstało w Berlinie Ogólne Archiwum Żydów Niemieckich. Do 1926 r. zgromadzono tu materiały 344, przeważnie małych i średnich gmin. Po 1933 r. archiwum zostało przejęte przez nazistów. Znajdujące się w zbiorach ŻIH akta gminy berlińskiej zostały znalezione w 1945 r. na bocznicy kolejowej w Kłodzku i stanowią część większego zbioru dokumentów żydowskich wywożonych przez hitlerowców z Berlina. Zespół przejęty w 1947 r. ze zbiorów Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej.
Zawartość: Akta Gminy z lat 1775–1938. W tym m.in.:
- budżet gminy z 1793 i 1794 r.;
- Komisja Administracyjna Gminy — regulamin, budżet 1792–1794;
- sprawozdania i orzeczenia zastępcy nadrabina krajowego 1775–1826;
- odpisy przywilejów elektorów brandenburskich z lat 1672–1710 (odpis b.d. i z 1841 r.);
- wyciągi z postanowień sejmów brandenburskich w sprawach statusu ludności żydowskiej 1824–1831;
- statuty: Gminy (1896), Zgromadzenia Przedstawicieli Gminy (1907), organizacji samopomocowych (1825–1907), Żydowskiego Towarzystwa Naukowego „Sefath Emeth” z XIX w.;
- legaty na rzecz gminy, akta notarialne, orzeczenia podatkowe, zezwolenia na ślub, inwentarze spuścizn 1790–1860;
- wykaz liczebności 51 gmin żydowskich w Prusach Wschodnich, koniec XIX w.;
- spis chłopców urodzonych w Berlinie w latach 1870–1871 (fragment), 1871 r.
- Kulturverein der Juden in Preussen [Towarzystwo Kulturalne Żydów w Prusach] (1841), statuty;
- Verein zur Erziehung jüdischer Waisen in Palästina [Towarzystwo opieki nad żydowskimi sierotami w Palestynie] 1879–1896 — statut, wyciągi z protokołów, korespondencja, preliminarze budżetowe;
- Berliner Comité für die verfolgten Russischen Juden. [Berlinski Komitet Żydowskich Uchodźców z Rosji] 1882–1899, Russischer Unterstützungsverein „Hulte” (Der Verein russisch-jüdischer Studierender 1890–1896) [Rosyjskie Towarzystwo Samopomocy „Hulte” (Stowarzyszenie Żydowskich Studentów z Rosji)] — statuty, sprawozdania z działalności, korespondencja;
- Deutsches Central-Komitee für die Russischen Juden [Centralny Komitet Rosyjskich Żydów w Niemczech] 1894–1899, m.in. wykaz osób, którym udzielono zapomogi;
- korespondencja gminy 1775–1937 — szczątki;
- korespondencja Biblioteki i Komisji Bibliotecznej przy gminie 1903–1938 — regulaminy, wyciągi z protokołów posiedzeń Komisji (1925–1931);
- Hilfsverein der Deutschen Juden. [Towarzystwo Samopomocy Żydów Niemieckich] 1933 — 1939, pisma okólne z lat 1933–1936;
- korespondencja z organizacjami żydowskimi zagranicą dotycząca poszukiwań i pomocy z 1938 r.;
- kartoteka uczniów szkół gminnych w Berlinie 1927–1938, 1187 kart (baza komputerowa).

Inwentarz kartkowy. Przepisany do programu FileMaker.

Wszystkie inwentarze
Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem