Wystawa: Ekspresje wolności. Bunt i Jung Idysz. Wystawa, której nie było…

Otwarcie wystawy zainaugurowało obchody 100-lecia powstania w Łodzi pierwszej żydowskiej grupy awangardowej Jung Idysz. Wystawa będzie prezentowana do 29 września w sali wystaw czasowych na parterze restaurowanego pałacu Poznańskich, siedziby Muzeum Miasta Łodzi.

Wide bunt wystawa

Prezentacja twórczości przedstawicieli dwóch znaczących artystycznych grup ekspresjonistycznych – poznańskiego Buntu i łódzkiej grupy artystów żydowskich Jung Idysz odwołuje się do planowanego po I wojnie światowej, ale niezrealizowanego, projektu wspólnej wystawy. To kolektywne przedsięwzięcie artystyczne zaanonsowano na ostatniej stronie potrójnego, a zarazem ostatniego numeru pisma „Jung Idysz” (listopad – grudzień 1919), wydanego w Łodzi przez awangardową grupę artystów o tej samej nazwie. Na ostatniej stronie w rubryce U nas trzeciego potrójnego zeszytu (nr 4–5–6), która jednocześnie stała się inspiracją do powstania całej ekspozycji, napisano: Prowadzone są negocjacje z polskimi grupami artystycznymi Bunt i Zdrój w sprawie rychłej wspólnej wystawy w Poznaniu i innych większych miastach Polski.

Pewną trudnością w realizacji ekspozycji, której zamiarem było „odtworzenie” wystawy sztuki, do której nie doszło, był brak jakiejkolwiek dokumentacji. Taka sytuacja pozwoliła kuratorom na pewną swobodę w wyborze dzieł, a tym samym twórcze podejście i stworzenie czytelnej dla widza narracji.

Zarówno grupa Bunt, jak i Jung Idysz są zaliczane do tzw. wczesnej awangardy, która kształtowała się w czasach I wojny światowej, rewolucyjnych nastrojów tamtego czasu i narodziła się niemal równocześnie wraz z niepodległym państwem. Hasła duchowej przemiany ludzkości, poszukiwania nowej formy wyrazu, idea sztuki będącej narzędziem odnowy, protestu i walki z kulturową dewaluacją bliskie były obu ugrupowaniom. Oba odwoływały się też do haseł głoszonych przez ekspresjonistów niemieckich.

Bunt powstał w Poznaniu w 1918 roku i należeli do niego zarówno poeci, jak i malarze, m.in. Małgorzata i Stanisław Kubiccy, Władysław Skotarek, Stefan Szmaj, Jan Jerzy Wroniecki, August Zamoyski, później dołączyli Artur Maria Swinarski i Jan Panieński. Od momentu powstania współpracował z wydawanym od 1917 roku dwutygodnikiem „Zdrój”. Na łamach założonego przez Jerzego Hulewicza pisma prezentowano poezję, prozę, rozprawy z teorii sztuki i filozofii, recenzje, grafiki i reprodukcje obrazów. Wśród artystów, których prace opublikowano w magazynie, znaleźli się także członkowie Jung Idysz – Pola Lindenfeld i Marek Szwarc.

Z kolei Jung Idysz zostało powołane w Łodzi o rok później niż Bunt, na początku 1919 roku. Zanim to nastąpiło, grupa młodych plastyków prowadziła ożywioną działalność pod przewodnictwem Icchaka Braunera, Jankiela Adlera i Marka Szwarca. Po powrocie z Moskwy dołączył do nich Mosze Broderson, ekscentryczny poeta, który dzięki swoim zaletom i urokowi osobistemu prawie natychmiast stał się duchowym przywódcą grupy. Z ugrupowaniem byli również związani Henoch Barciński, Jecheskiel Mosze Najman, Icchak Kacenelson, Pola Lindenfeld, Ida Brauner, Dina Matus, Zofia Gutentag. Od samego początku spotykali się w pracowni Braunera, a także w salonie Maksa i Felicji Szydłowskich. To dzięki Maksowi Szydłowskiemu, bogatemu przedsiębiorcy i mecenasowi sztuki, oraz pomocy finansowej światłych filantropów grupa Jung Idysz, podobnie jak Bunt, mogła wydawać swoje pismo.

Na wystawie w Muzeum Miasta Łodzi zgromadzono prawie dwieście prac artystów obu ugrupowań. W dużej części są to grafiki, rysunki, ale również obrazy olejne, akwarele, kilka zachowanych rzeźb, publikacje, zdjęcia i dokumenty. I tak w przypadku Buntu są to wyłącznie grafiki i rysunki. Czas powstania prezentowanych prac obejmuje okres przełomu 1916 i 1917 roku do okresu powojennego, po roku 1945. Ekspozycja została wzbogacona o prace Henryka Berlewiego, artysty, który nie był członkiem żadnego z tych ugrupowań, ale utrzymywał z nimi bliskie kontakty. Jedna z recenzentek wystawy napisała: Tym sposobem mamy do czynienia z największą jak dotychczas w dziejach polskiego wystawiennictwa prezentacją prac artystów związanych z żydowską wczesną awangardą.

Na wystawie możemy zobaczyć wybitne dzieła pokazywane publicznie po raz pierwszy. Zostały one wyróżnione i zaprezentowane na specjalnie zaznaczonych płaszczyznach, wydzielonych pasmami jasnobłękitnego koloru. I tak mamy: Błogosławieństwo Bal Szem Towa autorstwa Jankiela Adlera, odtworzony fragment kolekcji Karola Kubickiego ze ścianą z pracami Adlera, tak jak była ona zaaranżowana w byłym domu Kubickich w Berlin Britz, czy Wesele żydowskie Henryka Berlewiego – pastel z lat 20. XX wieku, który został prawdopodobnie zniszczony w czasie wojny, a później zrekonstruowany przez artystę w latach 50. XX wieku w technice olejnej. Do znakomitych prac, nigdy wcześniej nieprezentowanych, należy zaliczyć również szkice wykonane ołówkiem i kredką z przedstawieniami zwierząt z serii ZOO Henryka Barcińskiego.

Należy zaznaczyć, że wystawa jest częścią większego projektu upamiętniającego stulecie powstania awangardowej grupy Jung Idysz, którego ważnym elementem było opublikowanie przez Muzeum Miasta Łodzi unikatowego reprintu trzech zachowanych, oryginalnych egzemplarzy wydawanego przez nich pisma literacko-artystycznego. To właśnie w nich została zaprezentowana istota nowej koncepcji sztuki, wyrażająca się w organicznym związku słowa i obrazu. Zeszyty zostały odtworzone na podstawie oryginałów ze zbiorów Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma w Warszawie oraz egzemplarza udostępnionego w domenie publicznej przez Uniwersytet Stanforda. Korzystano ze skanów stron, które wcześniej poddano starannemu oczyszczeniu, i odtworzono zniszczone fragmenty.

Ostatecznie, po standaryzacji tekstu i grafik, udało się osiągnąć podobny do wyjściowego materiał z 1919 roku, unikatowy wygląd i charakter ręcznych, autorskich odbitek na materiale zbliżonym teksturą oraz barwą do papieru pakowego, użytego oryginalnie przez członków Jung Idysz. Oddane do rąk czytelników wydawnictwo składa się z reprintu ręcznie szytych zeszytów o numerach: 1, 2–3 i 4–5–6, przetłumaczonych na język polski i angielski oraz osobnego zeszytu zawierającego krótkie teksty naukowe dotyczące działalności grupy, a także noty biograficzne autorów poezji i grafik opublikowanych na łamach pisma.

--------------------

Jung – Idisz [Jung Idysz] / Yung-Yidish 1919 – reprint 3 almanachów grupy (w wersji oryginalnej — jidisz, polskiej i angielskiej) pod red. Irminy Gadowskiej, Adama Klimczaka i Teresy Śmiechowskiej:


Uwaga: 30 sierpnia (piątek) o godz. 13.00 odbędzie się oprowadzanie kuratorskie po wystawie. Serdecznie zapraszamy w imieniu organizatorów!



Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem