Ekspresje wolności. Bunt i Jung Idysz – wystawa, której nie było…

Otwarcie wystawy w Muzeum Miasta Łodzi zainauguruje 100-lecie powstania w Łodzi pierwszej żydowskiej grupy awangardowej Jung Idysz i będzie najważniejszym wydarzeniem upamiętniającym jej znaczenie dla lokalnej oraz europejskiej kultury.

Wide 2019 05 27   baner 3000 x 1600

Sto lat temu artyści żydowscy powołali w Łodzi pierwszą grupę awangardową Jung Idysz (Jung Jidysz). W pierwszym roku wolności, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, towarzyszyła im wiara we współtworzenie lepszego świata opartego o własną tradycję, kulturę i poczucie międzynarodowej wspólnoty. Celem twórców żydowskich – przedstawionym w dwóch manifestach – stało się poszukiwanie nowego modelu sztuki narodowej, czerpiącej z tradycji ludowej i chasydzkiej. Sięgali oni także do artystycznych, jak i religijnych, nurtów kultury zachodnioeuropejskiej, które podkreślały znaczenie duchowości i mistycznego przeżycia zarówno w dziele sztuki, jak i w modlitwie, intymnej rozmowie z Bogiem. Reformowanie kultury żydowskiej (w znaczeniu uwspółcześniana, przystosowywania do nowych czasów) zapoczątkowane na wschodzie Europy przez twórców związanych z Kultur-Lige, podjęta przez członków Jung Idysz, miało miejsce w środowiskach awangardy plastycznej i literackiej w Krakowie, Lwowie, Warszawie, Białymstoku. Pomimo silnego akcentowania przynależności etnicznej (język, tradycja), na sztukę Jung Idysz znacznie oddziaływały aktualne wówczas kierunki artystyczne: futuryzm, ekspresjonizm, kubizm. Członkowie grupy funkcjonowali w środowisku międzynarodowym (Paryż, Berlin, Drezno, Moskwa), utrzymując równocześnie kontakty z polskimi artystami.

W marcu 1919 roku ukazał się pierwszy numer literacko-artystycznego pisma „Jung-Idysz” zawierający „wiersze słowem i grafiką”. Do końca roku wydano jeszcze dwa zeszyty (łącznie sześć numerów), w których obok artystów i poetów z Łodzi, jak: Mosze (Mojżesz) Broderson, Marek Szwarc, Jankiel Adler, Pola Lindenfeld, Icchak Kacenelson, Henryk (Henoch) Barciński, Ida i Wincenty Brauner, Salomon Blat), opublikowano teksty twórców z innych ośrodków (Uri Cwi Grinberg, Mosze Nadir, Melech Rawicz, Izrael Sztern). Na ostatniej stronie trzeciego, ostatniego zeszytu (nr 3– 4– 6), wydanego na przełomie listopada i grudnia 1919 roku, w rubryce „U nas” (ogłoszenia różne) pojawiła się zapowiedź wspólnej wystawy Jung Idysz i poznańskiego Buntu. Niestety, idei kolekcji prezentującej dokonania polskiej i żydowskiej awangardy nie udało się wówczas zrealizować.

Zaplanowana przez Muzeum Miasta Łodzi ekspozycja „Ekspresje wolności. Bunt i Jung Idysz – wystawa, której nie było…, stanowi bezpośrednie nawiązanie do koncepcji łódzkich i poznańskich twórców sprzed stu lat. Dzięki zbiorom Muzeum Narodowego w Poznaniu, Muzeum Miasta Łodzi, Muzeum Sztuki w Łodzi, Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma w Warszawie oraz innych placówek muzealnych i osób prywatnych w Polsce i za granicą (Londyn, Paryż, Berlin, Poczdam), zostaną zaprezentowane prace członków powstałej w 1918 roku poznańskiej grupy Bunt i łódzkiej grupy literacko-artystycznej Jung Idysz. Dzieła artystów obu ugrupowań obejmują szeroki przedział czasowy: od pierwszej dekady XX wieku do okresu powojennego po 1945 roku.

W świetle najnowszych odkryć i badań zostały ukazane związki poznańskich twórców z rodzącym się w Łodzi środowiskiem skupiającym żydowskich artystów i pisarzy. Pierwsza łódzka grupa awangardowa oficjalnie zainaugurowała działalność w 1919 roku, ale relacje jej członków z istniejącą w Europie i rodzącą się w Polsce awangardą zawiązały się jeszcze przed odzyskaniem przez Polskę niepodległości. Wówczas to formowały się międzykulturowe przyjaźnie, powstawały projekty wspólnych działań i prezentacji dokonań obydwu grup. Choć bezpośrednia współpraca pomiędzy członkami Jung Idysz i Buntu trwała krótko (1919–1920), nawiązane wtedy kontakty podtrzymywano w następnych latach.

Wystawa ukazuje artystyczne związki pomiędzy twórcami poznańskimi i łódzkimi, a także pokazuje ich wpływ na rozwój sztuki w niepodległej Polsce. W przestrzeni galerii wystaw czasowych można zobaczyć ponad sto obrazów, płaskorzeźb, grafik, rysunków, zdjęć, plakatów i oryginalnych wydawnictw z epoki, ocalonych z pożogi wojennej, autorstwa m.in. Jankiela Adlera, Henryka Barcińskiego, Mosze Brodersona, Marka Szwarca, Poli Lindenfeld, Idy Brauner, Henryka Berlewiego, Jerzego Hulewicza, Stanisława Kubickiego, Władysława Skotarka, Stefana Szmaja. Zamiarem twórców wystawy było przedstawienie działań artystów poprzedzających powstanie Buntu i Jung Idysz, okres istnienia obu ugrupowań oraz prezentacja późniejszych indywidualnych dróg rozwoju tych twórców w okresie niepodległej Polski, jak też tragicznych lat w okresie hitlerowskiej okupacji oraz dokonania czasów powojennych.

Wystawie towarzyszy wydany przez Muzeum Miasta Łodzi reprint – trzech zachowanych oryginalnych wydawnictw „Jung Idysz” – zawierający całość literackiego materiału almanachu z 1919 roku, przetłumaczony z języka jidysz na polski i angielski przez wybitne tłumaczki z Polski i Izraela.

Reprint jest owocem współpracy badaczy twórczości Jung Idysz z różnych ośrodków akademickich oraz instytucji w Polsce i za granicą, związanych z ochroną dziedzictwa kulturowego polskich Żydów, którzy stawiają sobie zadanie ocalać i podtrzymywać pamięć o nieistniejącym już świecie.

Wydawnictwo, rezultat wieloletnich badań nad twórczością artystów grupy Jung Idysz, bazuje na oryginalnych materiałach znajdujących się w Żydowskim Instytucie Historycznym im. Emanuela Ringelbluma w Warszawie, a także źródłach udostępnionych w domenie publicznej.

Uzupełniającą część przedsięwzięcia stanowi zorganizowana wspólnie z przedstawicielami łódzkiego środowiska naukowego i artystycznego ścieżka dydaktyczna o miejscach związanych z twórczością członków grupy oraz specjalny projekt Hommage dla Jung Jidysz, prezentujący współczesne przykłady działań twórców polskich i zagranicznych w przestrzeniach Łodzi. Motyw wiodący owego współczesnego odniesienia do Jung Idysz i Buntu stanowi pytanie: czy dla naszych poprzedników sprzed stu lat pojęcia wolności w sztuce i sztuki powstającej w atmosferze wolności znaczyły to samo, co dzisiaj? Przy całej złożoności funkcjonowania tych pojęć – czy przynależność do tradycji i wspólnoty można uznać za kluczowy element tworzenia, jak też wszelkich przejawów indywidualnej lub zbiorowej aktywności?

Wystawa inauguruje 100-lecie powstania grupy Jung Idysz, stanowi najważniejsze wydarzenie podkreślające znaczenie tych artystów dla kultury – nie tylko lokalnej, ale i europejskiej. W wymiarze edukacyjnym wpisuje się w obchody 75 rocznicy likwidacji getta w Łodzi i upamiętnienia zamordowanych artystów z łódzkiej grupy Jung Idysz.

Otwarcie wystawy: 12 czerwca 2019, godz. 18.00 w Muzeum Miasta Łodzi.

***

W dniach 12–13 czerwca odbędzie się również konferencja naukowa „Grupa Jung Idysz i żydowska awangarda artystyczna w 20-leciu międzywojennym. Idee – Postawy – Relacje”.

12 czerwca o godz. 13.00 Teresa Śmiechowska reprezentująca dział sztuki Żydowskiego Instytutu Historycznego wygłosi wykład pt. Jidyszland fotografia jako medium tworzenia mitu narodu.

Program konferencji

Konferencja organizowana przez Muzeum Miasta Łodzi, Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Łódzkiego oraz Zakład Niemcoznawstwa w Instytucie Filologii Germańskiej Uniwersytetu Łódzkiego.

Zapraszamy!





Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem