13. rocznica śmierci Michała Friedmana

23 maja 2006 r. zmarł Michał Friedman, tłumacz największych prozaików literatury żydowskiej. W latach 1990–2000 był przewodniczącym Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce.

Wide friedman
Michał Friedman  /  Fot. W. Susid – Archiwum rodziny Friedmanów http://friedmanfund.org/

Michał Friedman urodził się 17 stycznia 1913 roku w Kowlu, tam też ukończył hebrajskie gimnazjum Tarbut w 1930 r. Ojciec Aron Samuel był mistrzem ślusarskim, matka Sosze Henia (w dokumentach: Gienia), z domu Bokser – modystką. Miał dwie siostry: Reginę i Rywkę — obie wraz z matką zginęły w sierpniu 1942 roku. Ojciec zmarł kilka lat przed wojną.

Studiował na Politechnice w Grenoble, w 1938 r. ukończył Szkołę Dziennikarską przy Uniwersytecie Warszawskim. Uczęszczał także do Instytutu Nauk Judaistycznych przy Wielkiej Synagodze na Tłomackiem, gdzie jednym z jego profesorów był Majer Bałaban. Uczestniczył w kulturalnym życiu żydowskiej Warszawy spotykającej się przy ul. Tłomackie 13. Tam poznał klasyków literatury żydowskiej, których później tłumaczył.

W 1944 roku wstąpił do Armii Polskiej w ZSRR dowodzonej przez Zygmunta Berlinga. Po wojnie kierował wydawnictwem Ministerstwa Obrony Narodowej, był wicedyrektorem Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej oraz wiceprezesem i dyrektorem ds. sportowych CWKS Legia Warszawa. W wojsku służył do 1967 roku. Tłumaczeniami literatury jidysz zajął się na emeryturze. Na spotkaniu z okazji swojego 90-lecia mówił: „szkoda, że nie zwolnili mnie wcześniej, bo wtedy wcześniej bym się wziął za tłumaczenia z jidysz”. [1]

Od 1968 roku współtworzył Teatr Żydowski im. Estery Racheli i Idy Kamińskich, gdzie tłumaczył sztuki oraz uczył jidysz i hebrajskiego wiele pokoleń aktorów.

W 1984 roku redagował i przetłumaczył wydanie „Literatury na Świecie” poświęcone w całości prozie żydowskiej. Później tłumaczył do „Literatury na Świecie” Sentencje Ojców — Pirke Awot i współredagował kolejne numery poświęcane pisarzom żydowskim.

Tłumacz największych prozaików literatury żydowskiej, między innymi: Altera Kacyzne, Mendele Mojcher Sforima, Icchoka Lejba Pereca, Szymona An-Skiego, Szolem-Alejchema, Szaloma Asza, Icyka Mangera, Abrahama Suckewera oraz Isaaca Bashevisa Singera. Jego ostatnim tłumaczeniem był zbiór kilkuset Agad talmudycznych (2005).

Współpracował przy produkcji filmów Agnieszki Holland Europa, Europa oraz Jerzego Kawalerowicza Austeria. Jest autorem adaptacji Dybuka Szymona An-Skiego do sztuki wystawianej w Teatrze Telewizji w reżyserii Agnieszki Holland oraz w Teatrze Rozmaitości w Warszawie w reżyserii Krzysztofa Warlikowskiego.

Za swe przekłady uzyskał nagrody ZAiKS−u (1991) i polskiego Pen Clubu (1994). W roku 1994 otrzymał też nagrodę Jana Karskiego i Poli Nireńskiej.

Przez wiele lat był w kolegium redaktorów Almanachów Żydowskich. Regularnie pisał do miesięczników „Midrasz” i „Słowo Żydowskie”.

Został pochowany na cmentarzu żydowskim przy ul. Okopowej w Warszawie.

W setną rocznicę urodzin 17 stycznia 2013 r. jego wnuk Marek Friedman powołał Fundację im. Michała Friedmana, której celem jest popularyzacja literatury żydowskiej w Polsce.

Natomiast Polskie Towarzystwo Studiów Jidyszystycznych jest organizatorem — m.in. wraz z Żydowskim Instytutem Historycznym — cyklu Seminariów Friedmanowskich.


Czytaj również artykuł w dwutygodnik.com: Michał Friedman opowiada o rodzinie, o Pesach, chasydach turzyskich i o Kowlu, mieście rodzinnym


Przypisy:

[1] Feliks Tych, Monika Polit, Michał Friedman, Kwartalnik Historii Żydów, czerwiec 2006, nr 2 (218), s. 291.

Źródła: wolnelektury.pl/Wikipedia








Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem