Rocznica urodzin Majera Bałabana

20 lutego 1877 r. urodził się Majer Samuel Bałaban, współtwórca Instytutu Nauk Judaistycznych w Warszawie.

Wide wide majer balaban
Majer Bałaban

Majer Bałaban pochodził z rodziny żydowskich drukarzy, czynnych w Żółkwi i we Lwowie. Studiował na Uniwersytecie Lwowskim, m.in. pod kierunkiem Ludwika M.E. Finkla (1858–1930) i Szymona Askenazego, gdzie obronił doktorat w 1904 r.

Podczas I wojny światowej był rabinem wojskowym w Lublinie. Przez wiele lat pracował w szkolnictwie średnim (m.in. w Częstochowie i Warszawie). Był rektorem Seminarium Rabinicznego „Tachkemoni” w Warszawie (1920–1930), w 1928 r. habilitował się na Uniwersytecie Warszawskim. Był współtwórcą, a od 1928 r. profesorem Instytutu Nauk Judaistycznych w Warszawie. (mieszczący się w budynku, w którym obecnie swoją siedzibę ma Żydowski Instytut Historyczny). Prowadził wykłady na Wolnej Wszechnicy Polskiej (od 1928 r. oraz na Uniwersytecie Warszawskim (od 1935 r.). Współzałożyciel i członek zarządu Towarzystwa Przyjaciół Uniwersytetu Hebrajskiego.

W 1940 r. Bałaban został przesiedlony do getta warszawskiego, gdzie kierował Wydziałem Archiwalnym Judenratu. Z polecenia władz niemieckich brał udział w rekwirowaniu książek żydowskich. Majer Bałaban przez cały czas wojny kontynuował pracę naukową. Prowadził również pamiętnik sięgający najmłodszych lat, (wspomina o tym m.in. E. Ringelblum w Kronice getta warszawskiego), który jednak nie zachował się do czasów powojennych.

Wykształcił wielu uczniów i często stanowił punkt odniesienia nawet dla młodych badaczy buntujących się przeciw jego metodologicznej postawie. Współpracował również z prasą żydowską (m.in. w redakcji tyg. „Wschód”) oraz z polsko-żydowską, był wydawcą czasopisma „Nowe Życie” (1924).

W bogatym dorobku twórczym obejmującym kilkaset prac, dzięki któremu Majer Bałaban uważany jest za budowniczego nowożytnej historiografii żydowskiej w Polsce, największą wartość mają prace poświęcone XVII–XIX stuleciu. Autor kładł w nich akcent na zagadnienia ustroju i życia wewnętrznego społeczności żydowskiej oraz sprawy szeroko rozumianej kultury. Do najważniejszych należą: Żydzi lwowscy na przełomie XVI i XVII w. (1906); Dzieje Żydów w Galicji i Rzeczypospolitej Krakowskiej 1772–1868 (1916); Die Judenstadt von Lublin (1919); Żydowskie miasto w Lublinie (1991); Z historii Żydów w Polsce (1920); Historia Żydów w Krakowie i na Kazimierzu 1304–1868 (t. 1–2, 1931–1936) oraz popularna Historia i literatura żydowska ze szczególnym uwzględnieniem historii Żydów w Polsce (t. 1–3, 1920–1925). 

Wiele uwagi poświęcał pracom bibliograficznym, wśród których szczególne znaczenie ma nieukończona Bibliografia historii Żydów w Polsce i krajach ościennych za lata 1900–1930 (cz. 1, 1939; reprint 1978).

Zmarł w getcie, okoliczności jego śmierci nie są jasne. Pojawiały się pogłoski, jakoby popełnił samobójstwo, bądź też zmarł na zawał serca. Dokładna data jego śmierci nie jest znana, jednak wiadomo, że nastąpiła w końcu 1942 lub na początku 1943 roku. Został pochowany na cmentarzu żydowskim przy ul. Okopowej.

Od 2009 roku jego imię nosi konkurs naukowy na najlepsze prace magisterskie i doktorskie o Żydach i Izraelu organizowany przez Żydowski Instytut Historyczny.

Patrz: kolekcja materiałów poświęconych Majerowi Bałabanowi w Centralnej Bibliotece Judaistycznej








Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem