Wernisaż wystawy „Wolny ptak. Der Frajer Fojgl. Karykatura z prasy żydowskiej w niepodległej Polsce”

Z okazji 100. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości w Żydowskim Instytucie Historycznym została otwarta pierwsza wystawa rysunków satyrycznych z międzywojennej prasy żydowskiej. Wystawa potrwa do 24 marca 2019 r.

Wide 06

Zebranych gości przywitał prof. Paweł Śpiewak, dyrektor Żydowskiego Instytutu Historycznego. Podziękował dr Agnieszce Żółkiewskiej za zorganizowanie wystawy, a także przypomniał o ekspozycji „Obcy i niemili” otwartej w Instytucie w 2014 r., prezentującej antysemickie rysunki z prasy polskiej w latach 1919–1939. Obie te wystawy są niezwykle wstrząsające. Dziś będą mogli Państwo zobaczyć, jak niepodległość widzieli żydowscy rysownicy, którzy publikowali te rysunki w czasopismach wydawanych w języku jidysz.

Następnie Pan Marcin Komosa, Naczelnik Wydziału Polityki Pamięci MKiDN, odczytał list Ministra Jarosława Sellina: Społeczność żydowska w II Rzeczypospolitej tworzyła niezmiernie bogatą kulturę, czego świadectwem jest zarówno literatura czy film, jak i wielość tytułów prasowych. Cieszę, że dzięki tej wystawie będziemy mogli przyjrzeć się bliżej żydowskiej prasie i karykaturze jako jeszcze jednemu sposobowi ekspresji kulturalnej, politycznej i społecznej.

Dr Agnieszka Żółkiewska, kuratorka wystawy, wprowadziła uczestników w tematykę rysunków prezentowanych na wystawie i ich kontekst historyczny, a także podziękowała wszystkim osobom oraz instytucjom, które przyczyniły się do jej otwarcia.

ŻIH postanowił uczcić setną rocznicę odzyskania niepodległości w nietypowy, oryginalny sposób przygotowując wystawę karykatury z prasy żydowskiej w niepodległej Polsce. Tytuł tej wystawy „Wolny ptak” nawiązuje do tego święta, do odzyskania niepodległości w 1918 r., a został przeze mnie zaczerpnięty z winiety pisma – jednego z pierwszych czasopism humorystyczno-satyrycznych w niepodległej Polsce w języku jidysz. Przedstawia ona symbol niepodległości Polski – orła białego wyrywającego się z kajdan. Tytuł „Wolny ptak” ma także drugie, głębsze znaczenie – jest symbolem niepodległości ducha, niezależności twórców prasy humorystyczno-satyrycznej, która nie bez powodu przed wojną była nazywana „republiką śmiechu”. Ludzie ci mieli w sobie wewnętrzną wolność, odwagę mówienia prawdy o tamtych czasach. Czasach, które były śmiertelnie poważne i bardzo trudne dla polskich Żydów. Czasach wielkich nadziei i wielkich rozczarowań. Czasach rozkwitu żydowskiej literatury, poezji, prasy, ale także czasach pogromów, dyskryminacji i antysemityzmu we wszystkich jego postaciach, który — im bliżej było do wojny — tym bardziej stawał się agresywny. Ci twórcy przedwojennej żydowskiej prasy humorystyczno-satyrycznej potrafili się śmiać ze wszystkich nieszczęść, jakie spotykały w tamtych czasach Żydów polskich — śmiać się po żydowsku, czyli przez łzy. I ten rodzaj humoru nazywanego „śmiechem przez łzy” dominuje na naszej wystawie. Ta wystawa to powrót do przeszłości. Wyprawa do XX-lecia międzywojennego, przedwojennego żydowskiego świata w Polsce, który bezpowrotnie przestał istnieć.

Na wystawie umieściliśmy gigantyczne lustro, w którym odbija się przeszłość uwieczniona na karykaturach, ale odbija się także nasz dzisiejszy świat, współczesność. Chcieliśmy w ten sposób symbolicznie zaznaczyć to, że mimo upływu 100 lat od odzyskania niepodległości, Polska ma wciąż problem z nietolerancją, ksenofobią, antysemityzmem, a także demokracją. (...) Niech ta wystawa będzie dla nas lekcją historii, przypomnieniem, a także przestrogą. (…) Oglądając te rysunki proszę pamiętać, że powstały w zupełnie różnej epoce i że nie są obciążone wiedzą, przed którą my nie możemy się uchylić. Wiedzą o Holokauście.

Po części oficjalnej kuratorka, dr Agnieszka Żółkiewska, oprowadziła gości po wystawie.

Więcej informacji o wystawie


Wolny ptak. Der Frajer Fojgl. Karykatura z prasy żydowskiej w niepodległej Polsce

Termin | 16.11.2018–24.03.2019

Kuratorka wystawy | dr Agnieszka Żółkiewska

Mecenas | KGHM Polska Miedź

Partnerzy | Polskie Towarzystwo Studiów Jidyszystycznych, YIVO Institute for Jewish Research

Patroni Medialni | TVP Kultura, Midrasz, Chidusz


Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Projekt realizowany w ramach obchodów setnej rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości.











Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem