Jak wygląda II Rzeczypospolita w oczach czytelników „Małego Przeglądu”?

Nakładem Wydawnictwa ŻIH ukazało się pierwsze opracowanie książkowe dotyczące „Małego Przeglądu”, najsłynniejszego w okresie międzywojennym dziecięcego pisma, którego redaktorem naczelnym byli Janusz Korczak i Igor Newerly. Autorką publikacji jest prof. Anna Landau-Czajka.

Wide 1948   2018

W okresie międzywojennym ukazywało się ok. 200 czasopism żydowskich w języku polskim, z czego 87 stanowiły czasopisma dla dzieci. W 1926 r. „Nasz Przegląd”, najpopularniejszy polskojęzyczny dziennik żydowski, zaprosił do współpracy Janusza Korczaka, który został redaktorem naczelnym „Małego Przeglądu”, dodatku skierowanego do najmłodszych czytelników. Czasopismo ukazywało się regularnie przez 13 lat od 1926 r. do wybuchu II wojny światowej. W 1930 r. prowadzenie gazetki przejął Igor Newerly.

„Mały Przegląd” wyróżniał się na tle innych czasopism dla dzieci — był redagowany przez samych czytelników, starał się także wychowywać ich na odpowiedzialnych, samodzielnych i niezależnie myślących ludzi. W związku z tym w piśmie dopuszczano różnorodność opcji politycznych, religijnych i moralnych. [1]

Publikacja prof. Anny Landau-Czajki jest z założenia ogólnym zarysem historii „Małego Przeglądu”. Autorka dokonuje analizy trzynastu roczników czasopisma na tle innych gazetek żydowskich dla dzieci, m.in. „Chwilki” i „Dzienniczka”. Próbuje odtworzyć, jak wyglądało codzienne redagowanie pisma, skonfrontować fakty z wyidealizowanym w późniejszym okresie obrazem redakcji, na czele której stał Janusz Korczak, a także odnieść pierwotne założenia twórców pisma do ich późniejszej realizacji.

Jak jednak przyznaje autorka, w publikacji nie został odtworzony ani skład redakcji, ani struktura pisma, ani dzieje licznych klubów i kół, jakie powstawały wokół Małego Przeglądu; nie skupiono się też na osobach korespondentów. Założeniem książki jest odtworzenie niektórych aspektów życia w XX-leciu międzywojennym widzianych oczami dzieci i młodzieży. „Mały Przegląd” miał pokazywać świat, w jakim młodzież, głównie żydowska, żyła naprawdę. Jego obraz najcelniej oddawały pisma i listy nadsyłane do redakcji. Niestety nie zachowały się ich oryginały, nie sposób również dziś rozszyfrować poszczególnych autorów.

W pierwszej części książki został przedstawiony skład redakcji i organizacja prac redakcyjnych, a także statystyki dotyczące zamieszczanych treści. Główną część stanowi próba odpowiedzi na pytanie, jak wygląda II Rzeczypospolita w oczach czytelników „Małego Przeglądu”?

Autorka wybrała tematy, które ukazują społeczeństwo Rzeczypospolitej i jego problemy w możliwie najwszechstronniejszy sposób. Dotyczą głownie: najbliższego otoczenia i codzienności (rodzina, służące, zwierzęta domowe, życie na podwórku, ulica), samodzielności, chorób i śmierci, nauki, życia w szkole, nauczycieli, spraw żydowskich: religii, Palestyny, stosunków polsko-żydowskich, antysemityzmu, żydowskich organizacji młodzieżowych, a także polityki, m.in. wielkiego kryzysu i dojścia Hitlera do władzy. Prof. Anna Landau-Czajka świadomie nie omawia konkursów organizowanych przez redakcję oraz pomija tematy, o których wiadomo, że stanowiły specjalny przedmiot zainteresowania Korczaka. Wybiera raczej listy pisane przez dzieci niż artykuły dla starszej młodzieży.

Czytelnicy dostają do rąk niezwykły obraz II Rzeczypospolitej wyłaniający się z dziecięcego pisania. Pisania spontanicznego, szczerego, nie objętego cenzurą polityczną, religijną czy obyczajową. Książka prof. Anny Landau-Czajki to ważna pozycja dla wszystkich zainteresowanych historią polskiego dwudziestolecia międzywojennego i publicystyki w Polsce.

Więcej informacji o książce

Artykuł Olgi Szymańskiej o „Małym Przeglądzie”


Przypisy:

[1] Anna Landau-Czajka, Wielki „Mały Przegląd”, Wyd. ŻIH, Warszawa 2018, s.8–9.




Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem