7. rocznica śmierci Ruty Sakowskiej

22 sierpnia 2011 r. zmarła Ruta Sakowska, wieloletni pracownik Żydowskiego Instytutu Historycznego, badaczka i edytorka materiałów z Archiwum Ringelbluma. Była główną inicjatorką wydania pełnej edycji dokumentów zgromadzonych w Podziemnym Archiwum Getta Warszawy.

Wide sakowska
Wręczenie nagrody im. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej w 1997 r. Na zdjęciu: Ruta Sakowska, Jan Karski.

Ruta Sakowska urodziła się w 1922 roku w Wilnie, tam też uczęszczała do żydowskiego gimnazjum Zofii Gurewiczówny, gdzie zdała tzw. małą maturę. Przez rok uczyła się w szkole fotograficznej w Warszawie, we wrześniu 1939 r. wyjechała z rodzicami do Pińska, gdzie kontynuowała naukę. Do wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej pracowała w archiwum obwodowym w Białymstoku. W czerwcu 1941 r. uciekła z rodzicami do Związku Radzieckiego; latem 1944 r. rozpoczęła studia na Wydziale Historycznym Moskiewskiego Instytutu Pedagogicznego, skąd w 1947 r. przeniosła się na czwarty rok historii Uniwersytetu Wileńskiego. Z rodzicami rozmawiała w jidysz, w szkole uczyła się hebrajskiego, niemieckiego i rosyjskiego, na studiach poznała litewski, potem angielski. Po ukończeniu studiów pracowała jako nauczycielka w polskiej szkole w Wilnie, a od lipca 1951 r. równocześnie wykładała historię w Instytucie Pedagogicznym w Nowej Wilejce. We wrześniu 1958 r. przyjechała z rodzicami do Polski. 1 listopada 1958 r. została pracownikiem Żydowskiego Instytutu Historycznego, a od 1967 r. pełniła funkcję kierownika Działu Muzealnego. W 1975 r. obroniła doktorat zatytułowany Życie społeczne w getcie warszawskim w IH PAN. W Instytucie pracowała do 2011 r. 

Ruta Sakowska była główną inicjatorką wydania pełnej edycji dokumentów zgromadzonych w Podziemnym Archiwum Getta Warszawy. W 1997 r. ukazał się pierwszy tom serii zawierający opracowany przez nią wybór korespondencji (Listy o Zagładzie), przygotowała również kolejny tom obejmujący dokumenty dotyczące dzieci w getcie warszawskim. Dalsze działania podjęła w 2009 r. dr Eleonora Bergman, ale dr Ruta Sakowska ze względu na pogarszający się stan zdrowia zdecydowała się nie uczestniczyć w pracach, do końca jednak — jak wspomina Tadeusz Epsztein — interesowała się ich przebiegiem i rezultatami.

Zdecydowana większość jej publikacji powstała na podstawie dokumentacji zgromadzonej w Archiwum Ringelbluma. Jak pisał Tadeusz Epsztein, Dr Ruta Sakowska traktowała Archiwum jako część swojego życia, miała do niego stosunek osobisty. (...) Niezmiennie fascynowała Ją osoba Ringelbluma, z którym — można rzec — przeżyła całe swojej naukowe życie (którego przed wybuchem wojny poznała w Wilnie). (...) Zawsze marzyła o udostępnieniu drukiem wszystkich dokumentów zgromadzonych przez Oneg Szabat i odnalezionych po wojnie. (...) Dzięki wieloletnim badaniom udało się jej wiele rozproszonych i błędnie zidentyfikowanych rękopisów scalić i powtórnie opisać (...) przeprowadziła również identyfikację tzw. notatek Hersza Wassera z odpowiednimi dokumentami, dzięki czemu uchroniła je od zaginięcia lub błędnego podporządkowania.

Od początku swojej działalności naukowej zajmowała się również edycją dokumentów — przez ponad 50 lat pracy naukowej wydała drukiem kilkaset różnych dokumentów, głównie z Archiwum Ringelbluma.

Była wielokrotnie wyróżniana i nagradzana. W 1979 r. została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi, dwukrotnie otrzymała dyplom honorowy Towarzystwa Miłośników Historii, również dwukrotnie była laureatką nagrody historycznej „Polityki”. W 1981 r. została uhonorowana Medalem Pamiątkowym Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce. W 1997 r. otrzymała nagrodę im. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej, którą wręczył jej w Warszawie Jan Karski. W 2011 r. dostała specjalną nagrodę Warszawskiej Gminy Żydowskiej za szczególne zasługi na polu badania historii Żydów.

Jacek Leociak napisał we wspomnieniu słowa, które w pełni oddają jej stosunek do pracy naukowej: Znała Archiwum Ringelbluma na pamięć. Żyła nim, tak jak rodzice potrafią żyć życiem swoich dzieci.

Zmarła 22 sierpnia 2011 r. Ceremonia pożegnalna odbyła się w Synagodze im. Nożyków w Warszawie, została pochowana obok swoich rodziców na Cmentarzu Komunalnym Północnym. Nad jej grobem odmówił kadysz naczelny rabin Polski Michael Schudrich.

Źrodła:

Tadeusz Epsztein, Wspomnienie o dr Rucie Sakowskiej (1922–2011), Zagłada Żydów, nr 10, t. 1, s. 285–296.

Jacek Leociak, Ruta Sakowska (1922 — 2011), Zagłada Żydów, nr 7, s.19.

Bibliografia prac Ruty Sakowskiej: Kwartalnik Historii Żydów 2011, nr 4 (240)

Biuletyn Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie, 2011, nr 1 (62).





Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem