Relacja z wręczenia Nagrody im. Marii i Łukasza Hirszowiczów

Laureatami w roku 2018 zostali: Maria Ciesielska, Maja Kleczewska i Tadeusz Rolke.

Wide rolke
fot. Grzegorz Kwolek

Jury w składzie prof. dr hab. Grażyna Borkowska, prof. dr hab. Krystyna Duniec, Anda Rottenberg, Bogdan Białek, prof. dr hab. Marcin Kula, dr hab. Piotr Osęka oraz prof. dr hab. Paweł Śpiewak nagrodziło:

Panią Marię Ciesielską za książkę Lekarze getta warszawskiego

W laudacji dr hab. Piotr Osęka podkreślił, że jest to książka niezwykła z wielu powodów. Autorka łączy kompetencje historyka i lekarza (...), pokazuje wielki obszar „wiedzy nieodkrytej”. Jest to starannie zakomponowana opowieść o instytucjach, ale przede wszystkim o ludziach. Autorka śledzi losy lekarzy nie od wybuchu wojny, ale od momentu, gdy są studentami. Udało jej się odmalować w światłocieniach staranne, plastyczne portrety psychologiczne tych lekarzy. Książka pokazuje ludzi postawionych w obliczu najbardziej skrajnych wyzwań, stawia czytelnika przed fundamentalnymi pytaniami egzystencjalnymi. Narracja tej książki rozgrywa się w przestrzeni wyznaczonej z jednej strony przez świat nowoczesnej medycyny, a z drugiej przez barbarzyństwo, upodlenie, totalitarne szaleństwo, całkowite zaprzeczenie cywilizacji.

Książka: Maria Ciesielska, Lekarze getta warszawskiego, Wydawnictwo Dwa Światy, Warszawa 2017.

Panią Maję Kleczewską za spektakl Golem

Laudację wygłosiła prof. Krystyna Duniec: Golem to spektakl odwołujący się do tradycji mesjańskiej apokalipsy, bardzo ważny, wybitny zarówno politycznie, jak i nowatorski artystycznie. Spektakl dziejący się w 2055 roku to właściwie instalacja na temat pamięci. (...) Golem to swoisty komentarz do utopii pedagogiki wstydu. (...) Toczy się gra z pamięcią, z potrzebą zadośćuczynienia krzywdom i z poczuciem niemożności jej realizacji. (...) Maja Kleczewska od początku swojej drogi twórczej kwestionowała porządek binarny i jednoznaczność diagnoz społecznych. (...) Spektakl ten — jak wszystkie w twórczości Kleczewskiej — rozpada się na szereg osób, ciał i twarzy, które kokietują, grożą, wpadają w panikę czy w histerię, opanowują w filozoficznej refleksji, zmagają z utopią w końcu, żeby dać metonimiczne świadectwo udrękom współczesności i traumie pamięci, uwalniania ludzkich strachów i lęków.

Spektakl: Golem, reż. Maja Kleczewska, spektakl Teatru Żydowskiego na scenie TR Warszawa/ATM Studio.

Pana Tadeusza Rolke za całokształt twórczości artystycznej

Prof. Paweł Śpiewak witając laureata, przypomniał, że nie tylko dajemy nagrodę za całokształt, za wspaniałą twórczość, za to niezwykłe bogactwo, które nam przynosi, ale obchodzimy również urodziny Pana Tadeusza Rolke.

Laudację wygłosiła Anda Rottenberg: W kwietniu 1943 roku Tadeusz Rolke miał niespełna 14 lat, mieszkał w Warszawie. Na wieść o powstaniu w getcie pobiegł na ul. Bonifraterską, zobaczył ostrzeliwanie żydowskiej dzielnicy przez oddziały Stroopa i już nieczynną karuzelę. Rok wcześniej spędzał wakacje u wuja we wsi Zacisze leżącej na trasie linii kolejowej z Warszawy do Treblinki. Zapamiętał widok leżącego przy torach kobiecego ciała. Było wiadomo, że to Żydówka. Był przy tym, kiedy została pochowana, przy tych torach. Ten obraz nosił w sobie przez sześćdziesiąt siedem lat, wydobył go z pamięci w roku 2010 jako stop-klatkę z kobietą i torem i odtworzył ją na zdjęciu w formacie 2x3 metry, w skali 1:1. Zawisło w jednej z bram przy ul. Próżnej w Warszawie podczas festiwalu Warszawa Singera. Obok umieścił swoje, maleńkie, z tamtego czasu. Ta wystawa nie była jego pierwszą opowieścią o nieobecności. (...) Pokazał ją w ŻIH-u w 2003 r. Wystawa nosiła tytuł „Tu byliśmy”. (...) Poczucie powinności nie opuszcza Tadeusza Rolke do dziś, a właśnie kończy 89 lat. Niedawno otworzył w łódzkim Centrum Dialogu im. Marka Edelmana kolejną odsłonę wystawy „Lekcja pamięci”, której premiera odbyła się tutaj — w ŻIH-u — przed dwoma laty.

Laureatom serdecznie gratulujemy!





3 listopada 2016 roku na wystawie czasowej „Lekcja pamięci” w ŻIH prezentowaliśmy fotografie Tadeusza Rolke, które powstały w 16 miejscowościach Podlasia: Brańsku, Bzurach, Goniądzu, Grajewie, Jasionówce, Jedwabnem, Kolnie, Przytułach, Radziłowie, Rajgrodzie, Skajach, Stawiskach, Suchowoli, Szczuczynie, Wąsoszu, Wiźnie zimą 2015 roku i wczesną wiosną 2016 roku.

Zapraszamy również do lektury wywiadu z Tadeuszem Rolke, który w 2016 r. przeprowadził dr Bartek Borys, pracownik ŻIH.


O nagrodzie: 

W roku 2001 Maria Hirszowicz, profesor socjologii na przymusowej emigracji w Wielkiej Brytanii, ufundowała nagrodę za działalność i prace poświęcone problematyce żydowskiej w Polsce. Nagroda miała nosić imię jej zmarłego męża, Łukasza Hirszowicza. Fundusz Nagrody Maria Hirszowicz powierzyła ówczesnemu dyrektorowi ŻIH, profesorowi Feliksowi Tychowi. Maria Hirszowicz zmarła w Paryżu w roku 2007. Dwa lata później przyznawanie nagrody zostało czasowo zawieszone. W 2014 roku Żydowski Instytut Historyczny wznowił przyznawanie Nagrody.

Łukasz („Gidon”) Hirszowicz, ur. w Grodnie w roku 1920, tuż przed wojną wyjechał do Jerozolimy na studia na Uniwersytecie Hebrajskim. Studiował fizykę, historię i język arabski. W roku 1948 powrócił do Polski. Pracował w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych, w Szkole Głównej Służby Zagranicznej, a od roku 1954 w Instytucie Historii PAN, gdzie uzyskał doktorat i habilitację. Specjalizował się w najnowszej historii Iranu i krajów arabskich. Najbardziej znaną jego książką była Trzecia Rzesza i arabski Wschód (Warszawa 1963). Był erudytą i poliglotą, a jego wiedza, dowcip, uczynność i charakter zjednały mu grono oddanych przyjaciół.

Maria Bielińska-Hirszowicz, żona Łukasza, docent socjologii na Uniwersytecie Warszawskim, została w marcu 1968 roku usunięta z uczelni wraz z Leszkiem Kołakowskim, Bronisławem Baczką, Zygmuntem Baumanem i innymi opozycyjnymi uczonymi. Rok później Hirszowiczowie opuścili Polskę. Łukasz otrzymał stypendium naukowe w St. Antony`s College w Oxfordzie, później podjął pracę badawczą w London School of Economics and Political Science. W roku 1972 objął obowiązki redaktora naczelnego londyńskiego kwartalnika „Soviet Jewish Affairs” i pełnił je przez 20 lat, tworząc z tego czasopisma (w roku 1991 przemianowanego na „East European Jewish Affairs”) cenione w świecie naukowym i politycznym źródło informacji i opinii. Zmarł w Londynie w roku 1993.

Maria przed wyjazdem z Polski miała w swoim dorobku m.in. Konfrontacje socjologiczne (1964), Wstęp do socjologii organizacji (1967). W Wielkiej Brytanii została wykładowcą socjologii na Uniwersytecie w Reading. Opublikowała: The Bureaucratic Leviathan (1980), Coercion and Control in Communist Society (1986) i inne prace, zaś w Polsce, dzięki odzyskanej wolności, mogła ogłosić Pułapki zaangażowania: intelektualiści w służbie komunizmu (Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2001). W książce tej podjęła – wedle własnych słów – „próbę ponownego odczytania własnego ideologicznego życiorysu”.



Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem