Święto Szawuot, czyli żydowskie Zielone Świątki

Szawuot to jedno z trzech obok Pesach i Sukkot świąt pielgrzymich. W 2018 roku zaczyna się z zachodem słońca w sobotę, 19 maja, a kończy o zmroku w poniedziałek, 21 maja.

Wide wide moritz daniel oppenheim   shavuot  pentecost   das wochen  oder pfingst fest    google art project
Moritz Daniel Oppenheim, Szawuot

W starożytnym Izraelu, w czasach istnienia Świątyni, każdy dorosły mężczyzna musiał trzy razy w roku przybyć do Jerozolimy, by stawić się przed obliczem Wiekuistego. Święto to bywa również nazywane Świętem Tygodni (po hebrajsku Szawuot to właśnie tygodnie), ponieważ Pesach i Szawuot dzieli dokładnie siedem tygodni, podczas których codziennie po zachodzie słońca liczy się omer (biblijna miara objętości zboża) na pamiątkę okresu żniw oraz ofiarowania snopów zboża w Świątyni Jerozolimskiej. Pięćdziesiątego dnia składano w ofierze dwa bochny chleba. 

Mimo że na początku święto miało charakter typowo rolniczy, mędrcy nadali mu duchowy wymiar. Przede wszystkim zwrócono uwagę, że dokładnie po pięćdziesięciu dniach od wyjścia z Egiptu, Mojżesz otrzymał kamienne tablice z przykazaniami na górze Synaj. To symboliczne przejście całego narodu na inny poziom duchowy. O ile wyjście z Egiptu to uzyskanie tak bardzo upragnionej po latach niewoli wolności, tak otrzymanie Tory to wzmocnienie i ponowne wyróżnienie Izraela jako narodu wybranego, który wziął na siebie jarzmo Tory. Według tradycji w Szawuot Mojżesz otrzymał zarówno Torę Pisaną i Ustną, a twierdzenie to ma swoje źródło we fragmencie Księgi Wyjścia (Szmot): „I rzekł Wiekuisty do Mojżesza: Podejdź ku Mnie na górę, i zostań tam; a dam ci tablice kamienne z nauką i przykazaniami, które napisałem, aby nauczać ich”. (Szmot 24:12). Kamienna tablica symbolizuje Torę Pisaną, natomiast przykazanie to Tora Ustna. Święto Szawuot jest nazywane po hebrajsku Zman matan Tora, czyli czasem nadania Tory. Akcentuje się w nim akt nadania, ponieważ według traktatu Pirke Awot (czytanego i studiowanego między Pesach i Szawuot) to, że Tora była dana, nie oznacza natychmiastowego jej przyjęcia przez wszystkich Żydów.

W Izraelu Szawuot trwa jeden dzień, natomiast społeczności ortodoksyjne w diasporze świętują przez dwa dni. Tak jak w każde inne święto (poza Chanuką i Purim) obowiązuje zakaz wykonywania pracy, a rodzaj dozwolonych i zabronionych czynności szczegółowo reguluje halacha, czyli prawo religijne. W wigilię święta tzw. Erew Szawuot wielu religijnych Żydów przez całą noc studiuje Torę, natomiast ogólnie przyjętym zwyczajem jest studiowanie przynajmniej przez część nocy. Podczas świątecznej modlitwy porannej w synagogach odczytuje się m. in. dziesięć przykazań z Księgi Wyjścia, a społeczność słucha czytania na stojąco. W Święto Tygodni czyta się również Księgę Rut opowiadającą historię moabickiej kobiety o tym imieniu, która dobrowolnie przyjęła na siebie jarzmo Tory i stała się Żydówką z wyboru, wygłaszając Noemi „Lud twój jest moim ludem, a Bóg twój moim Bogiem.” (Księga Rut 1:16). Do dziś wiele kobiet decydujących się na konwersję na judaizm przyjmuje jej imię.

Jak podczas obchodzenia każdego święta, ważnym i ciekawym elementem są związane z nim zwyczaje kulinarne. Podczas Szawuot tradycyjnie spożywa się potrawy, których jednym ze składników jest mleko (lecz nie jest to obowiązek), np. naleśniki na słono i słodko, serniki, pierogi z twarogiem, zapiekanki. Niektórzy mędrcy nadali mleku szczególną wagę podczas Szawuot. Przykładowo, według jednej z bardziej mistycznych interpretacji, wartość liczbowa słowa „mleko” (hebr. chalaw, חלב) wynosi czterdzieści (ח=8, ל=30, ב=2); (ח+ל+ב =40), czyli dokładnie tyle, ile dni przebywał Mojżesz na Synaju, zanim otrzymał Torę. Miszna Berura (dzieło halachiczne spisane na przełomie XIX i XX wieku przez polskiego rabina Israela Meira Kagana) podaje bardziej prozaiczny powód, dla którego w Szawuot preferuje się potrawy mleczne. Żydzi, dopiero co otrzymawszy Torę (zawierającą również przepisy koszerności), nie mieli możliwości wykoszerowania swoich naczyń na pustyni, dlatego jedynym pokarmem, jaki mogli zjeść były właśnie wyroby mleczne. Nawiązując do pierwotnie rolniczego aspektu Święta Tygodni, synagogi przystraja się roślinami.

W zasobach Biblioteki ŻIH mogą odnaleźć Państwo rzadkie woluminy związane ze świętem Szawuot i odczytywaną w trakcie jego obchodów Księgą Rut: m.in. komentarze do Megili i literaturę liturgiczną związaną z tradycją nocnego studiowania. Możemy pochwalić się rękopisami, starodrukami i wydawnictwami przedwojennymi.

Wśród rękopisów ŻIH znajduje się XVI-wieczny kabalistyczny komentarz do Księgi Rut nieznanego autorstwa oraz kopia Midrasz Lekach Tov do Pięciu Zwojów (w tym Księgi Rut) autorstwa Tobiasza ben Eliezer (XI wiek), sporządzona prawdopodobnie przez Meira Latifa z Jerozolimy.

Szczególną uwagę Państwa chcielibyśmy zwrócić na szesnastowieczne Einej Mosze: Biur Megilat Rut autorstwa Mojżesza Alszecha (1520–1593), wydane w Wenecji w 1601 roku.






















Karta tytułowa książki ozdobiona jest drzeworytem przedstawiającym łuk rzymski opleciony girlandami liści i owoców. Tekst prezentuje słowa Księgi Rut (pismo kwadratowe) okolone komentarzami (czcionka raszi). Książka została wydana w oficynie należącej do chrześcijanina, patrycjusza weneckiego Giovanniego di Gara. Na karcie tytułowej podpisany jest on alfabetem hebrajskim jako Zoan di Gara. Używane bywają również inne formy jego imienia i nazwiska: Juan Di Gara, Da Gara, Degara, di Gara. Sztuki drukarskiej nauczył się od Daniela Bomberga (zm. 1549), najsłynniejszego drukarza weneckiego, chrześcijanina przybyłego do Włoch z Antwerpii, uznawany bywa za jego następcę. Po śmierci mistrza di Gara wszedł w posiadanie większości czcionek z jego drukarni. Jego oficyna działała około pół wieku, wyszło z niej ponad sto tytułów ksiąg hebrajskich, w tym między innymi: Arbaa turim Jaakowa ben Aszera z komentarzem Josefa Karo Bejt Josef (1565–1578), Szulchan aruch Josefa Karo (1593), Biblia (czwarte wydanie tzw. Biblia Rabbinica lub Miqraot Gedolot 1568). Karty tytułowe książek wydawanych w swojej drukarni di Gara często ozdabiał wizerunkiem łuku rzymskiego z kolumnami oplecionymi girlandami roślin i owoców. W zbiorach biblioteki ŻIH znajduje się pięć dzieł opublikowanych w jego oficynie, w których wykorzystuje on ten sam drzeworyt na kartach tytułowych. Są to: Sefer ha-Kuzari Jehudy ha-Lewiego, cztery komentarze biblijne Mosze ben Chaima Alszicha (1508–1593): Szoszanat ha-amaqim – do Pieśni nad Pieśniami, Ejnej Mosze – do księgi Rut, Dwarim nichumim – do księgi Lamentacji, Dwarim towim – do księgi Koheleta; wszystkie są pierwodrukami, które ukazały się w 1601 roku.

Z bardziej współczesnych wydawnictw posiadamy zbiory modlitw przeznaczonych na nocne studiowanie tikun lejl Szawuot: wydanie w jidysz, około 1930 roku, nakładem wydawnictwa Cejlingold, oraz analogiczne wydawnictwo w języku hebrajskim wydane w Warszawie, nakładem A. Kahany z 1923 roku.

(W tekście wykorzystano m.in. artykuł „Święto Szawuot” Macieja Szyszko)



Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem