Rusza cykl publikacji upamiętniających członków grupy „Oneg Szabat”

22 lipca spod pomnika Umschlagplatz już po raz szósty wyruszy ulicami Warszawy Marsz Pamięci. Tegoroczne wydarzenie jest w szczególny sposób dedykowane konspiracyjnej grupie „Oneg Szabat”, która pod przewodnictwem Emanuela Ringelbluma podjęła się zadania zbierania i opracowania dokumentacji losów Żydów pod okupacją niemiecką.

Wide full hd metalowe skrzynki  w kt rych ukryto pierwsz  cz    archiwum ringelbluma
Wydobycie pierwszej części Archiwum Ringelbluma  /  Polska Agencja Prasowa

Archiwum Getta zostało zapoczątkowane zapiskami kronikarskimi Emanuela Ringelbluma prowadzonymi od września 1939 r. w formie zbliżonej do dziennika. W maju 1940 r. Ringelblum postanowił włączyć do swojej pracy przyjaciół oraz znajomych, przeważnie związanych ze strukturami Żydowskiej Samopomocy Społecznej. W ten sposób zawiązała się grupa „Oneg Szabat” (Radość Soboty — od sobotnich spotkań). 

Działalność grupy była całkowicie tajna. Emanuel Ringelblum tak pisał w „Kronice getta warszawskiego”: „Dobrałem odpowiednich ludzi i dzięki temu działalność rozwinęła się we właściwym kierunku oraz we właściwym zakresie. (…) Były dwie kategorie współpracowników „Oneg Szabat”: stali, którzy całkowicie poświęcili się tej pracy oraz dorywczy, którzy raz jeden opisali swe przeżycia w czasie wojny lub wydarzenia w swym mieście czy miasteczku i na tym kończył się ich związek z „Oneg Szabat”. Wszyscy dobrze rozumieli doniosłość wykonywanej pracy. Rozumieli, jak ważne jest, żeby dla przyszłych pokoleń pozostał ślad po tragedii Żydów polskich. (…) Z „Oneg Szabat” – poza dorosłymi – współpracowali również młodociani, a nawet w drodze wyjątku i dzieci. „Oneg Szabat” był wspólnotą braterską, zakonem braci, którzy na swym sztandarze wypisali gotowość poniesienia najwyższej ofiary i dochowania wierności w służbie społeczeństwa”.

Do tej „wspólnoty braterskiej” należały osoby z różnych środowisk i grup społecznych: dziennikarze, pisarze, nauczyciele, ekonomiści, przedsiębiorcy, rzemieślnicy, uczniowie — osoby o różnych poglądach i zainteresowaniach, mające na celu „przedstawienie „wszechstronnego obrazu życia Żydów podczas wojny”. Jak podkreślał Ringelblum: „Wszechstronność była główną zasadą naszej działalności. Obiektywizm był drugą zasadą, która nam przyświecała.”

Każda z osób realizowała przydzielone jej zadanie. Część współpracowników zajmowała się sprawami dokumentacyjno-ewidencyjnymi, inne skupiły się na zbieraniu relacji i ich opracowaniu. Niektórzy śledzili życie codzienne mieszkańców, byli też twórcy, których udział w pracach zespołu polegał na dostarczaniu własnych tekstów naukowych, relacji lub utworów literackich.

W Archiwum znajdują się także świadectwa dostarczone przez wiele anonimowych osób. Na „liście adresowej” sporządzonej przez Hersza Wassera obok najbliższych współpracowników zespołu znajdują się także członkowie ich rodzin i osoby, o których nic nie wiemy (pod nazwiskami tych ostatnich mogą ukrywać się niezidentyfikowani autorzy i kopiści).

Z autorów, których znamy z imienia i nazwiska, wojnę przeżyła tylko trójka: Hersz Wasser — sekretarz Ringelbluma, jego żona Bluma oraz Rachela Auerbach. Dzięki wskazówkom Hersza Wassera udało się we wrześniu 1946 r. odnaleźć pierwszą część Archiwum przy ul. Nowolipki. Na drugą natrafiono przypadkiem w grudniu 1950 r.

W ciągu najbliższych dni będziemy codziennie publikowali biogramy poszczególnych członków grupy „Oneg Szabat”. Cykl otworzy tekst prof. Andrzeja Żbikowskiego dotyczący genezy i przebiegu Akcji Reinhard. Katarzyna Person opisze działalność grupy „Oneg Szabat” w kontekście prowadzonej od 1942 r. Akcji Reinhardt.

Zapraszamy do lektury!

Od 2016 roku pełna edycja Archiwum Ringelbluma dostępna jest w Centralnej Bibliotece Judaistycznej.

Marsz Pamięci 22 lipca organizowany jest ze środków MKiDN w ramach 75. rocznicy Aktion Reinhardt i Zagłady Żydów Polskich dokonanej przez niemiecką III Rzeszę.


(Źródła: Emanuel Ringelblum, Kronika getta warszawskiego. Wrzesień 1939-styczeń 1943”, Czytelnik, Warszawa 1983 r., s. 470–494;

Samuel D. Kassow, „Kto napisze naszą historię?”. Ukryte Archiwum Emanuela Ringelbluma, przekł. Grażyna Waluga, Olga Zienkiewicz, Wyd. Amber, Warszawa 2010 r.;

Archiwum Ringelbluma, tom 11, „Ludzie i prace „Oneg Szabat””, oprac. Aleksandra Bańkowska, Tadeusz Epsztein, WUW, Warszawa 2013)








Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem