Megilat Ester

Wszystko co chcielibyście wiedzieć o zwoju C-331, ale boicie się zapytać.

Wide zw j

Najważniejszą częścią obchodów święta Purim jest dwukrotne odczytanie Księgi Estery z ręcznie pisanego zwoju – megilat Ester, w którym zawarta jest historia wybawienia Żydów od perskiej zagłady. Prezentowany zwój Estery (C-331) jest najprawdopodobniej najstarszym z należących do kolekcji Żydowskiego Instytutu Historycznego. Reprezentuje on bardzo popularny typ włoskich (prawdopodobnie weneckich) zwojów, w których ozdobne bordiury zostały odbite na pergaminie jako miedzioryty. Zwój ten jest jednym z ponad dwudziestu zachowanych rękopisów tego typu na świecie, a jego powstanie można datować na drugą połowę XVII w. Motywy zapożyczone z tego wzoru można znaleźć również w wielu późniejszych megilot.

Wzór na na pergaminie odbito na czarno, a następnie ręcznie pomalowano wielokolorowymi temperami; hebrajski tekst Księgi Estery został zapisany przez skrybę. W zwoju tym zwraca uwagę bogactwo detali zdobniczych, które zostały bardzo dokładnie rozplanowane. Rozpoczyna je bogata wielokolorowa dekoracja z wicią roślinną, wśród której zostały umieszczone zwierzęta: lew, orzeł, lampart i jeleń, będące najprawdopodobniej aluzją do cytatu z traktatu Pirke Awot 5:23 — „Bądź odważny jak tygrys, lekki jak orzeł, szybki jak jeleń i silny jak lew – w spełnianiu woli twojego Ojca, który jest w Niebie”. Z prawej strony pierwszego arkusza dekoracja zamyka się w kształcie utworzonym z pięciu półokręgów. Centralną część dekoracji początkowej stanowi ozdobny kartusz z rollwerkiem, który w tym rękopisie pozostał pusty. Po obu jego stronach umieszczono wspięte lwy. Bezpośrednio za tą dekoracją pojawiają się motywy, wielokrotnie powtarzające się w dalszej części wzoru. Po jedenaście razy, na górnym i dolnym marginesie, występuje plecionka łącząca się z kartuszami, które zawierają ilustracje odwołujące się do 36 epizodów z Księgi Estery. Dekorację tych zwojów dopełnia powtarzający się również jedenaście razy wzór z liśćmi akantu i motywem kwiatowym ujęty w prostokątną ramkę znajdujący się pomiędzy kwaterami z tekstem. Zwój kończy kolorowa, rozbudowana dekoracja, w której dominuje motyw kwiatowy (rośliny występujące w dolnej części stanowią lustrzane odbicie tych z górnej części), a przez jego środek przebiega ozdobna „belka” podtrzymująca kartusz. W tej kopii tło górnego i dolnego marginesu pozostało niepomalowane (w innych kopiach jest ono karminowe lub niebieskie).

Całkowite wymiary tej kopii to: 17 × 157 cm. Zwój jest kompletny. Tworzą go trzy zszyte ze sobą pergaminowe arkusze. Egzemplarz jest zachowany w bardzo dobrym stanie – brzegi poszczególnych arkuszy są równe, a pergamin bardzo jasny, bez zabrudzeń, plam, czy uszkodzeń (jedynie pozaginany w miejscach, gdzie znajdują się pola tekstowe); poza tym jest on gładki i lekko błyszczący. Tekst zapisany hebrajskim pismem typu włoskiego zachował się gorzej niż zdobienia. W kolekcji ŻIH nie zachowały się drążek, puszka ani futerał od tego zwoju. 

Na temat historii zwoju wiadomo bardzo niewiele, gdyż nie zawiera on kolofonu czy jakiejkolwiek inskrypcji. Trudno również określić, w jaki sposób znalazł się w zbiorach polskich. Wiadomo natomiast, że do ŻIH trafił w 1951 r. wraz z innymi obiektami kultu synagogalnego przekazanymi z Centralnej Składnicy Ministerstwa Kultury i Sztuki, która mieściła się w zamku Narożno w Bożkowie.

Autor: Dr Dagmara Budzioch, adiunkt w Zakładzie Kultury i Historii Żydów Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie


Zapraszamy też do odwiedzenia naszej kolekcji związanej ze świętem Purim.




Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem